Autor: Michał Malak

Ostatnie dni 2025 roku upłynęły na Tajwanie pod znakiem kolejnych chińskich ćwiczeń wojskowych prowadzonych wokół wyspy, oddalonej o zaledwie 180 kilometrów od wybrzeży Chin kontynentalnych. Manewry odbyły się kilka dni po ogłoszeniu amerykańskiej sprzedaży uzbrojenia Tajwanowi o wartości 11 miliardów dolarów – jednej z największych transakcji zbrojeniowych w historii wyspy. Władze w Pekinie określiły ćwiczenia w groźnym tonie jako „surową karę dla sił separatystycznych dążących do niepodległości przy użyciu siły”. Zgodnie z informacjami tajwańskiego ministerstwa transportu, loty obejmujące ponad 100 tysięcy pasażerów musiały zostać przekierowane w celu ominięcia niebezpiecznych obszarów. Chińska armia oświadczyła ponadto, że manewry miały charakter odstraszający również „poza łańcuchem wysp”, co powszechnie odebrano jako sygnał skierowany do Stanów Zjednoczonych i Japonii. Ta ostatnia znalazła się w centrum uwagi Pekinu po wypowiedzi japońskiej premier Sanae Takaichi, która w parlamencie stwierdziła, że Japonia interweniowałaby militarnie w przypadku inwazji na Tajwan[1].

Trwający od stulecia impas

Narastające napięcia w Cieśninie Tajwańskiej nie są niczym nowym. Obecną sytuację można prześledzić do końcowego etapu chińskiej wojny domowej pomiędzy rządem Republiki Chińskiej kierowanym przez Kuomintang a siłami komunistycznymi. Wojna domowa w 1949 roku została de facto zakończona zwycięstwem komunistów i proklamowaniem powstania Chińskiej Republiki Ludowej. Pozostałe siły nacjonalistyczne wycofały się na Tajwan, gdzie Republika Chińska nadal istniała, planując w przyszłości odzyskanie kontroli nad całym krajem[2]. Choć plany te nigdy nie zostały zrealizowane, rząd na Tajwanie był przez długi czas uznawany na Zachodzie za jedyny legalny rząd Chin i zachował swoje miejsce jako stały członek Rady Bezpieczeństwa ONZ aż do 1971 roku, kiedy ten status został przekazany ChRL[3].

Z perspektywy Chińskiej Republiki Ludowej Tajwan stanowi część terytorium Chin, stanowisko to opiera się na pekińskiej interpretacji ciągłości historycznej i znajduje odzwierciedlenie w zasadzie jednych Chin, powszechnie uznawanej przez społeczność międzynarodową. Choć wyspa posiada pełną de facto autonomię i demokratyczny system rządów, jest oficjalnie uznawana jako prawowity rząd Republiki Chin jedynie przez 11 państw członkowskich ONZ. Większość pozostałych krajów, w tym Stany Zjednoczone, przyjmuje celowo niejednoznaczne stanowisko, łącząc dyplomatyczne nieuznawanie z rozległymi, nieoficjalnymi kontaktami. W ostatnich latach debata na temat potencjalnej inwazji ChRL na Tajwan nasiliła się wraz ze wzrostem potęgi Chin i rosnącą retoryką nacjonalistyczną. Wielu analityków argumentuje, że perspektywa zbrojnego „zjednoczenia” staje się coraz bardziej realna, nawet jeśli jej termin i prawdopodobieństwo pozostają niepewne[4].

Strategiczna kotwica Pacyfiku

Konflikt zbrojny wokół Tajwanu niemal na pewno wciągnąłby zarówno Stany Zjednoczone, jak i Japonię. Dla Waszyngtonu Tajwan jest nie tylko wieloletnim partnerem w dziedzinie bezpieczeństwa i kluczowym węzłem globalnego handlu, lecz także centralnym elementem szerszej strategii ograniczania projekcji siły Chin w regionie Indo-Pacyfiku. Jak podkreślono w najnowszej Strategii Bezpieczeństwa Narodowego USA opublikowanej przez Biały Dom, Stany Zjednoczone dążą do odstraszania wszelkich prób zmiany status quo siłą, uznając stabilność w Cieśninie Tajwańskiej za kluczową dla utrzymania swojej pozycji strategicznej wzdłuż Pierwszego Łańcucha Wysp oraz ograniczenia dostępu Chin do Oceanu Spokojnego[5]. Japonia z kolei coraz wyraźniej sygnalizuje gotowość do interwencji w potencjalnym konflikcie[6]. Jako państwo wyspiarskie silnie uzależnione od handlu morskiego i importu żywności, Japonia poniosłaby poważne konsekwencje gospodarcze i społeczne w wyniku każdej większej destabilizacji wywołanej chińskimi działaniami militarnymi, w tym ryzyka blokady oraz załamania kluczowych łańcuchów dostaw[7].

Potencjalna próba ponownego włączenia Tajwanu do Chin nie musi przybrać formy inwazji; może ona polegać na blokadzie morskiej, mającej na celu gospodarcze i polityczne odizolowanie wyspy oraz wywarcie presji na tajwańskie władze bez przekraczania progu pełnoskalowej wojny. Niezależnie od konkretnego scenariusza oraz stopnia bezpośredniego zaangażowania militarnego Stanów Zjednoczonych czy Japonii, każda poważna destabilizacja ruchu handlowego w rejonie Tajwanu miałaby daleko idące konsekwencje dla globalnej gospodarki. Cieśnina Tajwańska stanowi jeden z najważniejszych punktów dla transportu – tylko w 2022 roku przepłynęło przez nią ponad 20% światowego handlu morskiego[8].

Puls ery cyfrowej

Kluczowe znaczenie Tajwanu dla globalnego handlu wynika przede wszystkim z jego dominującej pozycji w światowym przemyśle półprzewodników[9]. Jak pokazała pandemia COVID-19, zakłócenia w łańcuchach dostaw półprzewodników mogą szybko przełożyć się na wzrost cen i niedobory szerokiej gamy produktów – od elektroniki użytkowej i sprzętu AGD po samochody. Półprzewodniki stanowią podstawowe komponenty nowoczesnych procesorów, układów graficznych (GPU) oraz innych zaawansowanych układów scalonych, czyniąc je niezbędnymi dla funkcjonowania technologii sztucznej inteligencji. W szczególności ogromne zapotrzebowanie obliczeniowe współczesnych systemów AI dodatkowo zwiększyło globalny popyt na zaawansowane chipy, czyniąc produkcję półprzewodników krytycznym punktem trwającej transformacji technologicznej.

Obecnie Tajwan odpowiada za ponad 60% światowych mocy produkcyjnych półprzewodników oraz około 90% produkcji najbardziej zaawansowanych chipów na świecie, co tworzy głęboką strukturalną zależność globalnych technologii od tej wyspy[10]. Dominacja ta jest w przeważającej mierze skoncentrowana w jednej firmie – Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), której droga do globalnej pozycji lidera została umożliwiona dzięki długofalowej i konsekwentnej polityce inwestycyjnej rządu, zapoczątkowanej w latach 80.[11]. Taka koncentracja produkcji nie tylko wzmacnia znaczenie gospodarcze Tajwanu, lecz także przekształca wyspę w kluczowy węzeł globalnej rywalizacji technologicznej i bezpieczeństwa.

Krzemowa tarcza: odstraszanie poprzez zależność

Skala globalnej zależności od tajwańskiego sektora półprzewodników doprowadziła do powstania koncepcji „krzemowej tarczy” (Silicon Shield), spopularyzowanej przez Craiga Addisona w jego książce z 2001 roku Silicon Shield: Taiwan’s Protection Against Chinese Attack[12]. Koncepcja ta opiera się na założeniu, że centralna rola Tajwanu w produkcji zaawansowanych półprzewodników generuje silny efekt odstraszający, wiążąc bezpieczeństwo wyspy ze stabilnością globalnej gospodarki. Zgodnie z tą logiką każdy konflikt militarny w Cieśninie Tajwańskiej spowodowałby poważne zakłócenia w światowych łańcuchach dostaw technologicznych, tworząc silne bodźce dla największych potęg do zapobiegania eskalacji i utrzymania status quo[13].

Szacunki potencjalnych strat gospodarczych podkreślają skalę tych zagrożeń. Według Bloomberga szeroko zakrojony konflikt zbrojny z udziałem Tajwanu mógłby kosztować globalną gospodarkę około 10 bilionów dolarów – niemal 10% światowego PKB – przewyższając straty spowodowane kryzysem finansowym z 2008 roku i pandemią COVID-19 łącznie[14]. Poza bezpośrednimi stratami ekonomicznymi długotrwałe zakłócenie produkcji półprzewodników na Tajwanie mogłoby doprowadzić do wieloletniej stagnacji technologicznej, ponieważ odtworzenie najnowocześniejszych mocy produkcyjnych jest procesem wyjątkowo złożonym i kapitałochłonnym. Nawet sama firma TSMC napotkała poważne trudności przy próbach rozbudowy zaawansowanej produkcji za granicą, czego przykładem są opóźnienia i przekroczenia kosztów w jej fabryce w Arizonie, skoncentrowanej na chipach starszej generacji[15].

Choć dominacja Tajwanu jest coraz częściej kwestionowana – przede wszystkim przez Samsunga, a także przez rozwijające się inicjatywy w Chinach i Stanach Zjednoczonych – konkurenci ci pozostają o kilka lat w tyle w zakresie produkcji najbardziej zaawansowanych półprzewodników[16]. W rezultacie trajektoria cyfrowej transformacji XXI wieku nadal zależy od stabilności na około 180 kilometrach wody oddzielających Tajwan od kontynentalnych Chin. Przez dekady „krzemowa tarcza” funkcjonowała jako nieformalny, lecz potężny mechanizm odstraszania, wiążąc interesy gospodarcze globalnych potęg z bezpieczeństwem Tajwanu. Jednak wraz z przyspieszeniem tzw. „wojny chipowej” i rosnącymi inwestycjami państw w krajową produkcję półprzewodników pozostaje niepewne, czy ta technologiczna współzależność stanowi trwałą gwarancję bezpieczeństwa, czy jedynie tymczasowe wytchnienie. Pewne jest natomiast, że każde poważne wrogie działanie w Cieśninie Tajwańskiej – czy to w formie inwazji, blokady, czy długotrwałej presji – nałożyło by katastrofalne koszty na globalną gospodarkę.

Bibliografia:

[1] Ewe, Koh. China Holds Military Drills Around Taiwan as Warning to “separatist Forces.” 29 Dec. 2025, www.bbc.com/news/articles/c87l7xjp235o.

[2] 台北時報. “Taiwan in Time: The Great Retreat.” Taipei Times, 4 Mar. 2020, web.archive.org/web/20200620173131/https://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2016/12/04/2003660529.

[3] “People’s Republic of China Is Seated at the United Nations | Diplomacy and International Relations | Research Starters | EBSCO Research.” EBSCO, www.ebsco.com/research-starters/diplomacy-and-international-relations/peoples-republic-china-seated-united.

[4] “The Dragon and the Clock—2027 as the Turning Point Year Between China and Taiwan.” INSS, 4 Jan. 2026, www.inss.org.il/publication/china-taiwan-2027.

[5] Trump. “2025 National Security Strategy” 4 Dec. 2025, https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2025/12/2025-National-Security-Strategy.pdf

[6] Ewe, Koh. China and Japan in Escalating Spat Over Taiwan: What to Know. 18 Nov. 2025, www.bbc.com/news/articles/crklvx2n7rzo.

[7] Mijatovic, Bojan. “Japan’s Food Self-Sufficiency Overview: Challenges, Impacts, and Future Strategies for National Security.” Tridge, 9 Sept. 2024, www.tridge.com/stories/japans-food-self-sufficiency-overview-challenges-impacts-and-future-strategies-for.

[8] Verschuur, Matthew P. Funaiole Brian Hart, David Peng, Bonny Lin, and Jasper. Crossroads of Commerce: How the Taiwan Strait Propels the Global Economy. features.csis.org/chinapower/china-taiwan-strait-trade.

[9] Miller, C. (2022) Chip war: The Quest to Dominate the World’s Most Critical Technology.

[10] “Taiwan – Semiconductors Including Chip Design for AI.” International Trade Administration | Trade.gov, 1 Dec. 2025, www.trade.gov/country-commercial-guides/taiwan-semiconductors-including-chip-design-ai.

[11] Chang, Morris. “Pure Play.” IEEE Solid-State Circuits Magazine, vol. 3, no. 4, Jan. 2011, pp. 21–24. https://doi.org/10.1109/mssc.2011.942450.

[12] Addison, Craig. Silicon Shield: Taiwan’s Protection Against Chinese Attack. Authorlink, 2001.

[13] Huang, Joyce. “Can Taiwan’s Silicon Shield Protect It Against China’s Aggression?” Voice of America, 10 May 2021, www.voanews.com/a/east-asia-pacific_can-taiwans-silicon-shield-protect-it-against-chinas-aggression/6205660.html.

[14] Welch, Jennifer, et al. “Xi, Biden and the $10 Trillion Cost of War Over Taiwan.” Bloomberg.com, 9 Jan. 2024, www.bloomberg.com/news/features/2024-01-09/if-china-invades-taiwan-it-would-cost-world-economy-10-trillion.

[15] Goodman, Peter S., and Loren Elliott. “18,000 Reasons It’s so Hard to Build a Chip Factory in America.” The New York Times, 8 Dec. 2025, www.nytimes.com/2025/12/04/business/tsmc-phoenix-fab.html.

[16] Counterpoint, Team. Global Pure Foundry Market Share: Quarterly. 16 Dec. 2025, counterpointresearch.com/en/insights/global-semiconductor-foundry-market-share.