Autor: Reuben F. Johnson

Warszawa

Większość rozmów, które prowadzę z przyjaciółmi i kolegami z Chińskiej Republice Ludowej (ChRL) cechuje wspólny i coraz częściej powracający motyw. W treści i tonie ich wypowiedzi wyraźnie widać, że społeczeństwo w ChRL jest coraz bardziej gniewne i rozczarowane. Ten sentyment osiągnął już poziom, na którym niemal na stałe panuje atmosfera podskórnej wrogości, jak twierdzi mieszkaniec jednego z największych miast ChRL, z którym rozmawiałem w tym tygodniu. Wielu moich rozmówców uważa tą sytuację za niepokojącą. „Ludzie są niesamowicie agresywni. Jeśli staniesz im na drodze – dosłownie i w przenośni – będą chcieli po tobie przemaszerować. Widać, że prawie nikt już nie jest zadowolony ze swojego życia i każdy wyładowuje się na wszystkich naokoło.”

A to wszystko w tle słynnej kampania antykorupcyjnej Przewodniczącego Xi Jinpinga. Początkowo przedstawiana jako polityka mająca na celu zwalczanie korupcji, która rozkwitała w erze Hu Jintao, z ostatecznym celem przywrócenia dobrego rządzenia, dzisiaj jest już czymś zupełnie innym. To, co zaczęło się jako walka z przestępczym nadużyciem władzy w instytucjach państwowych, które jednostki wykorzystywały do wzbogacania się, przerodziło się w walkę ze wszystkim, od nielojalności po „przesądne” zachowania. Nie można się więc dziwić, że kampania wywołuje głębokie niezadowolenie i niepokój nie tylko w chińskich instytucjach politycznych i wojskowych. Antykorupcyjny pomysł Xi stał się teraz nieustanną, trwającą lata czystką, która zraża urzędników, sprzyja powszechnemu paraliżowi biurokratycznemu i pogłębia społeczny cynizm. Jak napisał jeden z badaczy Komunistycznej Partii Chin (KPCh) na początku tego roku, „dane sugerują, że nasilone działania antykorupcyjne to nie tylko 'nowa normalność’, jak twierdzą niektórzy, ale znak, że Xi utknął w ‘permanentnej wojnie’, której nie wygrywa, ale nie może sobie pozwolić na zaprzestanie walki.”

Niedola jednych może się jednak okazać szansą dla innych. Sytuacja nie umknęła uwadze Biura Bezpieczeństwa Narodowego (BBN) w Republice Chińskiej (ROC) na Tajwanie. „Niezadowolenie społeczne może sprzyjać dysydentom ” powiedział były amerykański oficer wywiadu, z którym rozmawiałem. W systemie narzuconym społeczeństwu przez KPCh nie trzeba wiele, by wywołać uczucia urazy” kontynuował. „Gdy wielu Chińczyków nie jest w stanie sięgnąć po życie, na które uważają, że zasługują, zwykle to właśnie jakiś aspekt rządów KPCh staje się tym, co uważają za kluczową po temu przyczynę i przeszkodę. I to są ludzie, z którymi chcesz znaleźć sposób na nawiązanie więzi, by wykorzystać resentyment na swoją korzyść” wyjaśnił.

Portal w Internecie z celami na mapie

Logika działania tajwańskiego BBN opiera się na powyższej obserwacji – ma wykorzystywać narastające napięcia wewnętrzne w ChRL. Portal adresowany do chińskich dysydentów daje urzędnikom, ale i innym osobom mającym dostęp do cennych informacji w systemie ChRL możliwość przekazywania wywiadowczych, jak i innych danych na Tajwan. Nowa platforma elektronicznej komunikacji stworzona przez BBN może rzekomo także zapewnić kanał dla tych, którzy chcą z kontynentalnych Chin uciec. 

Portal zawiera promocyjny film generowany przez AI. Wideo przedstawia urzędnika ChRL, który obserwuje, jak jego współpracownicy są bez ostrzeżenia i uzasadnienia śledzeni, a następnie nagle usuwani ze swoich stanowisk. Główny bohater wideo rozmyśla nad tym, jak ta atmosfera strachu wydaje się nie na miejscu i ostatecznie mówi sam do sobie, że „starzy towarzysze znikają jeden po drugim.” Jeszcze ciekawsze jest to, że głos na ścieżce dźwiękowej ma północno-chiński akcent. Jest to akcent kojarzony z północno-wschodnią częścią ChRL, regionem Dongbei (东北), obejmującym prowincje Liaoning, Jilin i Heilongjiang. Ale co jest tak wyjątkowego w Dongbei, że tajwańskie BBN chciałaby uczynić je głównym celem swojej kampanii rekrutacji osób wewnątrz ChRL?    

Dongbei jest siedzibą jednych z największych i najważniejszych przedsiębiorstw przemysłu obronnego w ChRL. Prowincja Liaoning jest kluczowym ośrodkiem zarówno dla Marynarki Wojennej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej, jak i jej Sił Powietrznych. Wśród ważnych obiektów przemysłowych znajduje się tu np. główna stocznia okrętów podwodnych, Bohai Shipbuilding Heavy Industry (Huludao). Zakład ten przeszedł znaczną rozbudowę w ostatnich latach i odpowiada za produkcję atomowych okrętów podwodnych przenoszących pociski balistyczne (zarówno SSBN jak i SSN), w tym typu 094 oraz nowej generacji typu 09V. Dongbei to także podstawowa infrastruktura budowy i utrzymania lotniskowców. Dailan Naval Base and Shipbuilding Industry Company (DSIC) to historycznie, jak i współcześnie ogromny ośrodek morskiego przemysłu obronnego ChRL. Jest miejscem narodzin i głównym centrum utrzymania pierwszego chińskiego lotniskowca, CV-16 Liaoning (typ 001) oraz CV-17 Shandong (typ 002). Konstruuje się tam także inne okręty, jak np. krążowniki rakietowe typu 055.

Nadmorskie miasta Dongbei są siedzibą też innych państwowych stoczni oraz baz morskich i przedsiębiorstw lotnictwa wojskowego. Jedną z nich jest Shenyang Aircraft Corporation (SAC). Rozległy i wciąż rozrastający się państwowy kompleks jest jednym z dwóch czołowych centrów rozwoju i produkcji myśliwców w ChRL. Odpowiada za produkcję J-11, J-15, myśliwca dalekiego zasięgu J-16 oraz myśliwców stealth J-35A/B. Kolejnym jest Instytut Projektowania i Badań nad Silnikami Shenyang (przez lata znany jako Instytut 606), który opracowuje i testuje wojskowe silniki odrzutowe. Są to jedne z najważniejszych wojskowych silników lotniczych używanych w ChRL, takie jak seria WS-10, stosowana we wszystkich rodzimych samolotach wojskowych ChRL. Silnik WS-15, będący główną jednostką napędową słynnego samolotu bojowego Chengdu J-20 – również pochodzi z tego instytutu.

Te i inne obiekty przemysłowe tłumaczą, dlaczego region Dongbei znajduje się w centrum uwagi każdego środowiska wywiadowczego. Decydenci na Tajwanie zdają sobie dodatkowo sprawę, że okręty podwodne, lotniskowce, broń opracowywana i produkowana w regionie będą narzędziem potencjalnej inwazji na Wyspę. Dlatego jeśli jest region ChRL, na którym Tajwan szczególnie chciałby skupić swoje wysiłki inwigilacyjne – to jest to właśnie Dongbei.

Bezpieczna komunikacja i nastroje dysydenckie w ChRL

Film na portalu kończy się zakupem przez urzędnika nowego, „czystego” telefonu komórkowego, którego będzie używał tylko do dostępu do portalu, wzruszająco mówiąc: „Teraz jest czas na zmiany.”

Utworzenie portalu uważane jest za wyraźną eskalację wojny wywiadowczej toczonej po obu stronach Cieśniny Tajwańskiej. Nic dziwnego, że ta inicjatywa jest podobna pod względem metod do tych stosowanych przez USA i państwa sojusznicze wobec Federacji Rosyjskiej i innych przeciwników. Przypomina także techniki stosowane przez izraelskie służby wywiadowcze do pozyskiwania informacji od wrogich państw oraz wewnątrz bastionów Hamasu i innych organizacji terrorystycznych. Strona jest oczywiście blokowana przez masowe i wszechobecne mechanizmy kontroli Internetu w ChRL. Można jednak uzyskać do niej dostęp za pośrednictwem VPN, rozwiązania zresztą w ChRL coraz bardziej popularnego. Tajwański BBN twierdzi, że portal ma na celu zbieranie informacji wywiadowczych na temat rozwoju politycznego, militarnego, gospodarczego i społecznego kontynentalnych Chin. Jego struktura odzwierciedla praktyki reklamowane przez agencje wywiadowcze w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii oraz, jak wspomniano wyżej, Izraelu. 

Tajwańskie służby wywiadowcze informują, że aby zapewnić bezpieczną i niezawodną możliwość kontaktu, udostępniono instrukcje jak krok po kroku można nawiązać bezpieczną komunikację online. „Po uzyskaniu dostępu do strony obywatele ChRL zostaną odpowiednio przekierowani, w zależności od tego, czy znajdują się na terenie Chin kontynentalnych, czy za granicą, z zastosowaniem sześciu wytycznych dotyczących bezpieczeństwa” podała tajwańska BBN. Wytyczne obejmują np. korzystanie z telefonów komórkowych lub tabletów, które nie są produkowane przez chińskie firmy. Zgodnie z wytycznymi wykorzystywane urządzenia powinny być przywrócone do ustawień fabrycznych, a następnie podłączone tylko sieci Wi-Fi, które nie wymagają uwierzytelniania za pomocą prawdziwych danych.

Dwa lata temu amerykańska CIA przygotowała podobne wideo mające na celu rekrutację źródeł osobowych w Federacji Rosyjskiej. „Ci wokół ciebie mogą nie chcieć słyszeć prawdy. Ale my to robimy. Nie jesteś bezsilny” – mówi ścieżka dźwiękowa wideo. W tamtym czasie był to najnowszy z serii filmów rekrutacyjnych wymierzonych w Rosję, zawierający instrukcje dotyczące kanałów, którymi można się skontaktować z CIA. Działania tajwańskie nawiązują do tych rozwiązań, opierając się na sukcesie amerykańskich służb wywiadowczych w pozyskiwaniu źródeł w Rosji, Iranie – a także w ChRL. I te techniki działają. Urzędnik CIA, który wypowiadał się pod warunkiem anonimowości, powiedział dla serwisów informacyjnych: „obecnie widzimy coraz więcej kontaktów ze strony Rosjan w wyniku tych nagrań.”

Przykład ze strony CIA jest bez wątpienia jednym z powodów, dla których Tajwan zdecydował się opracować własne rozwiązanie. Emerytowany amerykański oficer wywiadu podzielił się ze mną przemyśleniem: „Pamiętajcie teorię kota Deng Xiaopinga  (貓論) – koncepcję ekonomiczną, która mówi: „nie ma znaczenia, czy kot jest czy biały, czy czarny, jeśli łapie myszy ” (不管黑猫白猫, 能捉到老鼠就是好猫), co było jego uzasadnieniem dla przyjęcia technik wolnorynkowych w komunistycznym, centralnie kontrolowanym systemie gospodarczym ChRL,” skomentował. „Inicjatywa tajwańskiego portalu to w pewnym sensie odwzorowanie tego samego pomysłu: używać czegoś, co działa – nawet jeśli nie jest to praktyka, którą kiedykolwiek wcześniej rozważano. Pewne jest tylko to, że im dłużej Xi będzie podążał obecnym kursem, tym bardziej prawdopodobne, że nowy portal przyciągnie potencjalnych dysydentów,” podsumował.

Źródła:

 Andrew Wederman, “Xi Jinping’s forever war on corruption,” East Asia Forum, 4 April 2026.

Associated Press, “Taiwan’s intelligence agency launches webpage for Chinese nationals to report tips,” (https://report.nsb.gov.tw), 14 June 2026.

“國安局公布中國民眾聯繫窗口 拓展多元情資管道”, National Security Bureau of the Republic of China, 13 June 2026.

 Andrew Osborn, “CIA tries to recruit double agents in Russia with new video,” Reuters, 23 January 2024.

 Reuters, “CIA seeks to recruit Russian officials with video about truth”, https://www.reuters.com/world/us/cia-seeks-recruit-russian-officials-with-silky-video-about-truth-2023-09-08/, 8 September 2023.