ANALIZA: W cieniu chińskich rakiet – obrona przeciwlotnicza i przeciwrakietowa na Tajwanie

ANALIZA: W cieniu chińskich rakiet – obrona przeciwlotnicza i przeciwrakietowa na Tajwanie

Historia

Tajwan (form. Republika Chińska, ROC) należy do grupy państw przykładających najwyższą wagę do swojego bezpieczeństwa i wysokiej sprawności własnych sił zbrojnych. Wyspa od czasów zwycięstwa w 1949 r. komunistów w kontynentalnych Chinach, mimo odprężenia w ostatnich latach, pozostaje formalnie w stanie konfliktu z Chińską Republiką Ludową (Chiny uznają Tajwan za zbuntowaną prowincję i nigdy nie wyrzekły się możliwości użycia siły w celu przywrócenia kontroli na wyspą). Dlatego Tajwan utrzymuje siły zbrojne o wielkości 215 tys. żołnierzy (oraz ok. 1,6 mln rezerwistów), wydając na obronność ok. 2 proc. PKB (wydatki na obronę systematycznie się jednak zmniejszają i obecnie uważane są przez ekspertów za niewystarczające). Leżąca mniej niż 200 km od wybrzeży Chin wyspa jest jednak bardzo wrażliwa na potencjalny atak balistyczny ze strony Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Dla obrony wyspy przed masowym desantem ze strony kontynentu kluczowe jest jednocześnie wywalczenie i utrzymanie przewagi w powietrzu, dlatego też Tajwan musi posiadać zaawansowane zdolności zarówno w zakresie obrony przeciwlotniczej, jak i przeciwrakietowej.

Pierwszym rakietowym systemem obrony przeciwlotniczej, który pozyskał Tajwan był system Nike Hekcules. Amerykańskie baterie tego systemu rozmieszczone zostały na wyspie już w czasie trwania tzw. drugiego kryzysu w Cieśnienie Tajwańskiej w 1958 r., a w późniejszym czasie systemy tego typu zostały nabyte przez tajwańskie siły zbrojne (oficjalnie wycofano je ze służby w 1996 r.). Do dziś z kolei użytkowany jest amerykański system rakietowy średniego zasięgu (ok. 40 km) ziemia-powietrze (Surface-to-Air, SAM) Improved Hawk (I-Hawk).

Bardziej zaawansowane środki obrony przeciwlotniczej i – po raz pierwszy – przeciwrakietowej Tajwan uzyskał w 1997 r., pozyskując amerykańskie zestawy Patriot PAC-2 wraz z 200 pociskami. Nieco wcześniej Tajwan rozpoczął prace nad własnymi rozwiązaniami w postaci systemów rodziny Tien Kung (chiń. „podniebny łuk”). W ramach kolejnych pakietów uzbrojenia zakupionego w USA Tajwan nabył 7 dalszych baterii systemów Patriot PAC-3 oraz zmodernizował pozyskane wcześniej zestawy tego typu. Uzupełnieniem systemu stał się potężny radar wczesnego ostrzegania AN/FPS-115 Pave Paws w Leshan, którego budowa rozpoczęła się w 2009 r. Stacja uruchomiona została po raz pierwszy w grudniu 2012 r.

Zagrożenia

Chiny po tzw. trzecim kryzysie w Cieśninie Tajwańskiej w lata 1995-96 przyśpieszyły proces modernizacja swoich sił zbrojnych. Według analiz Departamentu Obrony USA, główny nacisk programów modernizacyjnych chińskiej armii położony jest na zapewnienie zdolności do zwycięstwa w krótkotrwałym regionalnym konflikcie o wysokiej intensywności, czyli takim, jaki mógłby mieć miejsce w Cieśninie Tajwańskiej. Jednym z priorytetów stał się zatem rozwój systemów balistycznych. Chiny, obok dotychczasowych systemów DF-5/DF-5B (chiń. Dong Feng-5, NATO – CSS-4 Mod 2/3) i DF-4 (CSS-3), rozwijają obecnie pociski międzykontynentalne (Intercontinental Ballistic Missile, ICBM) na paliwo stałe, tzn. DF-31/DF-31A (CSS-10 Mod 1/2). Z perspektywy Tajwanu istotniejsze są jednak pociski rakietowe krótkiego zasięgu (Short Range Ballistic Missile, SRBM), których według szacunków Departamentu Obrony USA Chiny mają ok. 1200. Zaliczają się do nich DF-11 (CSS-7, zasięg ok. 300 km), DF-15 (CSS-6, zasięg ok. 600 km) oraz nowocześniejsze DF-16 (CSS-11) o zasięgu 800-1000 km. Chiny rozwijają też rodzinę pocisków średniego zasięgu (Medium Range Ballistic Missile, MRBM) DF-21 (CSS-5, zasięg ok. 1700 km) i pośredniego zasięgu (Intermediate Range Ballistic Missile, IRBM) DF-26, a całość dopełniają pociski manewrujące bazowania lądowego (ground-launched cruise missile) CJ-10 o zasięgu 1500 km.

Tajwan jest zatem jednym z państw na świecie najbardziej zagrożonych przez pociski balistyczne. Ewentualny pełnoskalowy konflikt ChRL z Tajwanem, rozpocząłby się zapewne od zmasowanego ataku rakietowego, bądź rakietowo-lotniczego, mającego przełamać tajwański system obrony powietrznej. Celem stałyby się zatem centra dowodzenia, radary wczesnego ostrzegania oraz bazy lotnicze, tak aby zniszczyć maksymalnie dużą część silnego tajwańskiego lotnictwa (opartego o 144 myśliwce F-16A/B modernizowanych do wersji V i 56 Mirage 2000 oraz ok. 100 rodzimych myśliwców F-CK-1 Ching-kuo) jeszcze na ziemi, przed jego przebazowaniem. Zasadniczym zadaniem tajwańskiego systemu obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej jest więc odpowiednio wczesne wykrycie niebezpieczeństwa i zapewnienie możliwości przetrwania jak największej części jednostek sił powietrznych i zgrupowań wojsk w przypadku zmasowanego ataku rakietowego i lotniczego.

Architektura systemu

Na tajwański system obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej składa się sieć posterunków wczesnego ostrzegania oraz kilkadziesiąt baterii pocisków rakietowych różnego typu. Jego zasadnicze elementy stanowią:

1) Baterie Patriot

Najważniejszym elementem tajwańskiej obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej pozostają baterie systemu Patriot. Tajwan w 1997 r. rozmieścił w pobliżu stołecznego Tajpej trzy zakupione od Stanów Zjednoczonych baterie systemu Patriot PAC-2 Plus z rakietami GEM (Guidance Enhanced Missiles). W kolejnych latach na mocy notyfikacji do Kongresu z 2008 i 2009 r. Tajwan zakupił siedem dalszych baterii Patriot PAC-3 oraz zmodernizował pozyskane wcześniej baterie. System Patriot jest obecnie najpopularniejszym systemem rakietowym ziemia-powietrze przeznaczonym do obrony teatru działań na niskim pułapie (lower tier) przed zagrożeniami zarówno klasycznymi (śmigłowce i samoloty), jak i pociskami balistycznymi krótkiego zasięgu. Na baterię Patriot PAC-3 składają się radar sektorowy ANM-PQ-65, stacja naprowadzania AN/MSQ-104, stanowisko dowodzenia baterią, wóz radioliniowy oraz wyrzutnie M902. Pojedyncza bateria zapewnia ochronę przeciw pociskom balistycznym w promieniu 15-20 km. W lipcu br. odbyło się testowe wystrzelenie tajwańskiego PAC-3 na poligonie White Sands w USA.

2) Systemy Tien Kung

System Tien Kung został zaprojektowany przez tajwański Narodowy Instytut Nauki i Technologii Chung-Shan w latach 80-tych XX w., by w 1996 r. oficjalnie zastąpić systemy Nike Hercules. Opiera się on na wcześniejszych wersjach systemu Patriot i powstał w dwóch wersjach Tien Kung-I i poprawionej Tien Kung-II. Tien Kung-I jest jednostopniowym pociskiem na paliwo stałe o zasięgu ok. 100 km odpalanym z silosów lub wyrzutni mobilnych. Tien Kung-II oparty jest na pocisku dwustopniowym o ok. 200 km zasięgu (przy 9,1 m długości, wadze 1,100 kg i 90 kg głowicy bojowej). Początkowo pojawiały się informacje, że system ma być zdolny także do przechwytywania taktycznych pocisków balistycznych, jednak jego zdolności w tym względzie są prawdopodobnie dosyć ograniczone.

3) Systemy Hawk

Tajwan nabył pierwsze zestawy Hawk w latach 60-tych XX w., a do dziś utrzymywanych jest w służbie kilkanaście baterii I-Hawk rozmieszczonych wzdłuż zachodnich wybrzeży wyspy. System ma chronić przed celami aerodynamicznymi, ale też może być użyteczny przeciwko pociskom manewrującym. Najniższe piętro obrony przeciwlotniczej zapewniają z kolei systemy typu Chaparral oparte na pociskach AIM-9 Sidewinder i Avenger z pociskami Stinger, a także zintegrowane z RIM-7M Sparrow baterie Skyguard.

4) Radar wczesnego ostrzegania

W 2000 r. Administracja USA wyraziła zgodę na sprzedaż na Tajwan radaru wczesnego ostrzegania. W 2005 r. amerykański koncern Raytheon otrzymał kontrakt na ok. 800 mln USD na budowę radaru AN/FPS-115 Pave Paws w Leshan. Pomimo znacznego przekroczenia kosztów radar udało się uruchomić w grudniu 2012 r. Działająca w paśmie UHF stacja jest, według dostępnych źródeł, w stanie śledzić do tysiąca obiektów jednocześnie, poczynając od pocisków balistycznych i manewrujących, na bezzałogowych statkach latających i samolotach kończąc. Radar wzmacnia stworzony przy pomocy Stanów Zjednoczonych system C4 (command, control, communications, and computers) nazwany Po Sheng.

Przyszłość

Tajwańczycy kontynuują rozwój rodzimych systemów obrony przeciwlotniczej w postaci Tien Kung-III. Ma on zastąpić systemy I-Hawk i zostanie zintegrowany z systemem wczesnego ostrzegania Pave Paws i bateriami Patriot. Tajwańczycy określają go jako „zaawansowany system dalekiego zasięgu”, mogący przechwytywać cele na różnych pułapach. Według szacunków będzie mógł przechwytywać pociski balistyczne w promieniu ok. 20 km i cele aerodynamiczne w promieniu 200 km. Rakieta posiada głowicę odłamkową, a więc nie niszczy pocisków energią kinetyczną (hit-to-kill). To, co odróżnia nową wersję, to udoskonalone zdolności do przechwytywania celów o niskiej skutecznej powierzchni odbicia radarowego, a więc na przykład taktycznych rakiet balistycznych. Poprawiono również radar, znany jako Chang Shan, w kierunku wykrywania i śledzenia pocisków balistycznych i manewrujących o zmniejszonej powierzchni odbicia radarowego.

Co interesujące, Tajwan opiera swoje bezpieczeństwo nie tylko na zdolnościach obronnych, ale także ofensywnych. Tajwańskie siły zbrojne rozwijają obecnie nowoczesne systemy odstraszania, jak pociski samosterujące Hsiung Feng II-E (HF-2-E, chiń. „odważny wiatr”) o zasięgu ok. 1000 km, ponaddźwiękowy Hsiung Feng III (HF-3, zasięg nieznany) oraz pocisk balistyczny Yun Feng (chiń. „zachmurzony szczyt”, YF) do rażenia celów na dystansie do 1200-2000 km. Tego typu pociski mogłyby zostać wykorzystane np. do ataku odwetowego na ośrodki gospodarcze (łącznie z Szanghajem) na wybrzeżu Kontynentalnych Chin, podnosząc dla Pekinu koszty ewentualnego ataku.

Wnioski i rekomendacje

  1. Tajwan z racji swojego położenia i sytuacji politycznej bardzo poważnie traktuje zagrożenie ze strony pocisków balistycznych. Oprócz rozbudowanej obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej, Tajwan wypracował szereg unikalnych rozwiązań w zakresie obrony przed zmasowanym atakiem rakietowym (priorytetyzacja ochrony wybranych obiektów – zwłaszcza centrów dowodzenia, kontroli i komunikacji – systemy umocnień, zdolność do szybkiego przemieszczania wojsk, szerokie wykorzystanie drogowych odcinków lotniskowych – DOL), które mogą być wykorzystywana w przypadku Polski.
  2. Zaprzestaniu uznawania rządu w Tajpej na rzecz komunistycznej władzy w Pekinie przez Waszyngton w 1979 r. i wypowiedzenie przez USA traktatu o wzajemnej obronie uzmysłowiło tajwańskim władzom konieczność posiadania efektywnego przemysłu obronnego, mogącego dostarczać siłom zbrojnym kluczowe dla bezpieczeństwa państwa systemy obronne. Dziś w wyniku konsekwentnego rozwoju tajwański przemył obronny ma zdolności w zakresie produkcji najbardziej skomplikowanych systemów tego typu, jak samoloty myśliwskie czy przeciwlotnicze systemy rakietowe średniego zasięgu.
  3. Tajwan jest dobrym przykładem współpracy przemysłowej ze Stanami Zjednoczonymi i wykorzystania pozyskanych technologii. W oparciu o nabyte z USA technologie w zakresie systemów ziemia-powietrze rozwinął własne rozwiązania o osiągach niejednokrotnie przekraczających analogiczne systemy amerykańskie czy europejskie. Warto zatem przeanalizować doświadczenia tajwańskie w kontekście transferu technologii w związku z polskimi programami w zakresie obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej Wisła oraz Narew.
  4. Tajwan opiera swoje bezpieczeństwo nie tylko na zdolnościach obronnych, ale także ofensywnych. Tajwańskie siły zbrojne rozwijają nowoczesne systemy odstraszania, jak pociski samosterujące HF-2-E, o zasięgu ok. 1000 km, ponaddźwiękowy HF-3 oraz pocisk balistyczny YF, zdolny do rażenia celów na dystansie do 1200-2000 km. Tego typu pociski mogłyby zostać wykorzystane np. do ataku odwetowego na ośrodki gospodarcze na wybrzeżu Kontynentalnych Chin, podnosząc dla Pekinu koszty ewentualnego ataku. Takie połączenie zdolności obronnych i ofensywnych może być również interesującym wzorem dla Polski.

Autor: Tomasz Smura, Kierownik Biura Analiz Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego

Pobierz artykuł w formacie PDF.