Autor: Karolina Pawlik

Bezpieczeństwo energetyczne w Arktyce stanowi wielowymiarowe zjawisko, obejmujące szeroki zakres zagadnień, w tym kwestie polityczne, bezpieczeństwa, społeczno-gospodarcze, technologiczne i tożsamościowe. Bezpieczeństwo energetyczne dotyczy wyzwań związanych z własnością gruntów, prawami interesariuszy, dziewiczą przyrodą i reindustrializacją opartą na zielonych technologiach. Co najważniejsze, temat ten dobrze pokazuje ciągłą obecność i osadnictwo ludzi w jednym z najtrudniejszych i najbardziej wymagających krajobrazów na Ziemi. Ten zwięzły artykuł ilustruje zawiłości bezpieczeństwa energetycznego w Arktyce, wykorzystując jedną z podstawowych zasad analizy ramowej (framing analysis), tj. ramowanie jako narzędzie porządkowania i sortowania rzeczywistości[i]. Zakres geograficzny ogranicza się do europejskiej Arktyki, czasami nazywanej Daleką Północą[ii].

Kadr 1 – Długa walka o elektryfikację Melkøya

Jedyny terminal LNG w Norwegii przetwarza około 6,5 mld m³ rocznie (dla polskich czytelników jest to równowartość prawie ⅓ całego gazu zużywanego w Polsce rocznie)[iii]. Jednocześnie ten znaczący wkład w dostawy energii wiąże się ze znacznymi kosztami środowiskowymi, ponieważ terminal na wyspie Melkøya, niedaleko Hammerfest, jest trzecim co do wielkości emitentem CO₂ w Norwegii, odpowiedzialnym za 1,5-2% całkowitej emisji w tym kraju[iv]. W celu ograniczenia emisji rząd podjął decyzję o elektryfikacji terminalu LNG, który obecnie jest zasilany gazem, stąd emisje. Jednak jego lokalizacja w regionie Finnmark, gdzie sieć przesyłowa jest słabo rozbudowana, a produkcja energii jest deficytowa, oznaczała konieczność budowy zarówno przyłącza do sieci, jak i elektrowni. Energia będzie pochodzić z nowych farm wiatrowych[v].

Niemniej jednak w Norwegii istnieje silny ruch antywiatrakowy (znany jako motvind bevegelse), który sprzeciwia się budowie turbin wiatrowych. Siedmiu na dziesięciu mieszkańców Finnmark (najbardziej oddalonego okręgu/regionu Norwegii) jest przeciwnych elektryfikacji Melkøya[vi]. Jak twierdzą naukowcy, głównymi powodami tak zdecydowanego sprzeciwu wobec tego rodzaju energii odnawialnej mogą być przede wszystkim obawy związane z ochroną środowiska oraz kwestie sprawiedliwości dystrybucyjnej i proceduralnej[vii].  Prawie jednogłośny sprzeciw wobec projektu wyrażają rdzenni mieszkańcy dalekiej północy – Saamowie, którzy podkreślają, że nie przeprowadzono z nimi odpowiednich konsultacji w sprawie projektu i wpływu tego projektu na ich sposób życia[viii].

Brak porozumienia między deweloperami lądowych farm wiatrowych, a społecznościami lokalnymi (w tym ludnością rdzenną) spowodował impas inwestycyjny, zagrażający perspektywom gospodarczym dwóch najbardziej oddalonych północnych okręgów (regionów) Norwegii – Troms i Finnmark, które potrzebują zarówno nowych źródeł generacji energii elektrycznej, jak i rozbudowy sieci przesyłowej, ponieważ obecna sieć nie jest w stanie zaspokoić zapotrzebowania na energię elektryczną przez cały czas[ix]. Strategiczne plany rządu mają na celu przyciągnięcie nowych przedsiębiorstw poprzez zapewnienie dostępu do energii po przystępnych cenach. Działania te służą również utrzymaniu znacznej liczby ludności na dalekiej północy w odpowiedzi na obserwowaną w ostatnich latach rosnącą migrację na południe, spowodowaną przede wszystkim lepszymi możliwościami edukacyjnymi i zawodowymi[x].

Pod koniec stycznia dyskusja na temat elektryfikacji Melkøya przybrała dość dramatyczny obrót, gdy jedna z partii parlamentarnych, Rødt (Czerwoni, partia lewicowa) ,  zaproponowała zwolnienie mocy przyłączeniowej zarezerwowanej dla terminalu LNG na Melkøya i udostępnienie 350 MW w sieci transmisyjnej dla innych przedsiębiorstw w Finnmark[xi]. Propozycja ta zyskała poparcie szerokiego spektrum politycznego, w tym partii Frp, Sp, SV, MDG i KrF, tworząc w ten sposób większość parlamentarną w Storting zdolną do zablokowania projektu. Jako alternatywę dla elektryfikacji partie opozycyjne proponowały inwestycje w wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla oraz morską energię wiatrową.

Inicjatywa ta spotkała się z ostrą krytyką ze strony przedstawicieli środowiska biznesowego, a szef stowarzyszenia pracodawców NHO argumentował, że postawa opozycji podważa zaufanie do państwa i może negatywnie wpłynąć na przyszłość małych i średnich przedsiębiorstw na Dalekiej Północy, które są uzależnione od kontraktów z terminalem  LNG[xii]. Głównym powodem podjęcia decyzji o elektryfikacji było zapewnienie ciągłości działania zakładu w Melkøya, który zgodnie z norweskimi celami klimatycznymi musiałby w przeciwnym razie zakończyć działalność do 2030 r. Zakład ten jest ważnym elementem norweskiego sektora gazowego i ważnym pracodawcą w Finnmark, zapewniającym około 1400 miejsc pracy, zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio[xiii]. Jak twierdzą niektórzy badacze, ciągłość funkcjonowania sektorów ropy naftowej i gazu ziemnego postrzegana jest przez pryzmat suwerenności, posuwając się nawet do stwierdzenia, że suwerenność jest pochodną bezpieczeństwa i ma wpływ na wolniejsze tempo transformacji energetycznej[xiv].

Kontrowersje polityczne wokół projektu – co jest dość nietypowe w norweskiej polityce, gdzie zazwyczaj panuje konsensus – zakończyły się w zaskakujący i nagły sposób, ponieważ lewicowa SV (Socjalistyczna Lewica) zdecydowała się wycofać swoje poparcie dla propozycji opozycji. Partia argumentowała, że głosowanie przeciwko projektowi na tym etapie nie zapobiegnie rozwojowi energetyki wiatrowej, a wręcz przeciwnie, zwiększy zależność od gazu jako źródła energii dla terminalu LNG, co ostatecznie grozi utrzymaniem lub nawet wzrostem emisji[xv].

Podsumowując, Melkøya jest egzemplifikacją bardzo złożonej debaty dotyczącej bezpieczeństwa energetycznego i przyszłości wytwarzania energii elektrycznej na Dalekiej Północy. Przypadek ten pokazuje, że pojedynczego projektu infrastrukturalnego o daleko idących konsekwencjach gospodarczych, społecznych i politycznych nie można oceniać wyłącznie w wąskich ramach ekonomicznych kosztów i korzyści; należy również uwzględnić kwestie środowiskowe, obawy posiadaczy praw (do ziemi) oraz oczekiwania lokalnych społeczności.

Ramka 2 – Dziedzictwo górnicze Kiruny w świecie nastawiony na rywalizację o zasoby

Chiny zajmują obecnie dominującą pozycję na światowym rynku pierwiastków ziem rzadkich i w łańcuchach dostaw, co sprawia, że Europa jest w dużym stopniu zależna od chińskich dostaw, zbliżających się do 98%. W epoce, w której wzajemne zależności gospodarcze są coraz częściej wykorzystywane jako broń i środek nacisku geopolitycznego, taka zależność stawia Unię Europejską w sytuacji strukturalnej słabości. W tym kontekście ogłoszenie przez spółkę LKAB w 2023 r., że odkryła największe znane w Europie złoża pierwiastków ziem rzadkich, zostało powszechnie uznane za strategiczny przełom. Pierwiastki ziem rzadkich są niezbędne do rozwoju kluczowych gałęzi przemysłu ekologicznego, w tym produkcji pojazdów elektrycznych i turbin wiatrowych, a także dla sektora obronnego[xvi]. Istnieją jednak dwie przeszkody, choć odmienne w swej naturze, które utrudniają komercyjne uruchomienie projektu.

Po pierwsze, proponowana kopalnia miałaby bezpośredni wpływ na społeczność saamskich hodowców reniferów z Gabna Sameby, która już teraz doświadcza znacznych zakłóceń sejsmologicznych spowodowanych długotrwałym wydobyciem rudy żelaza w Kirunie[xvii]. Nowe złoża pierwiastków ziem rzadkich, znane jako złoża Per Geijer, miałyby nieodwracalne konsekwencje dla hodowli reniferów, odcinając osadę od szlaków migracyjnych reniferów. Ze względu na brak kompromisu między przedsiębiorstwem a społecznością Samów, umowa obowiązująca między obiema stronami od 2013 r. wygasła pod koniec 2025 r.[xviii]

Po drugie, projekt musi wykazać się rentownością. Chociaż obecny rząd szwedzki wyraził swoje poparcie, uzyskanie wymaganych pozwoleń i licencji jest czasochłonne. LKAB złożyło wnioski o niezbędne pozwolenia w połowie 2023 r. i nadal oczekuje na decyzje regulacyjne. Poza tymi przeszkodami administracyjnymi długoterminowa wykonalność złoża Per Geijer zależy jednak od szerszych warunków rynkowych i strukturalnych.

Obecnie wydobycie pierwiastków ziem rzadkich nie jest opłacalne przy dzisiejszych cenach na światowych rynkach, na które znaczący wpływ ma dominująca, niemal monopolistyczna pozycja Chin w tym sektorze. Przyszłość projektu jest zatem ściśle związana z dalszym funkcjonowaniem kopalni w Kirunie, ponieważ współwydobycie fosforu mogłoby poprawić ogólną rentowność i obniżyć koszty produkcji[xix]. Ponadto maksymalizacja wartości pierwiastków ziem rzadkich wymaga integracji całego łańcucha dostaw, w tym wydobycia, rafinacji i produkcj. W tym kontekście LKAB ogłosiła plany utworzenia parku przemysłowego w Luleå w celu przetwarzania zarówno fosforu, jak i pierwiastków ziem rzadkich na terenie kraju, co pozwoli uzyskać większą wartość dodaną i wzmocnić strategiczną pozycję Europy w łańcuchach dostaw surowców krytycznych[xx].

Kadr 3 – Fińska Laponia: przyszłe centrum transformacji energetycznej?

Fińska Laponia ma ogromny potencjał, aby stać się centrum transformacji energetycznej nie tylko dla Finlandii, ale także dla sąsiednich państw. Ze względu na niską gęstość zaludnienia i stosunkowo dużą dostępność gruntów fińscy naukowcy twierdzą, że region ten mógłby odegrać kluczową rolę w produkcji energii wiatrowej na dużą skalę, a jednocześnie stać się centrum produkcji e-paliw i e-chemikaliów[xxi]. Taka trajektoria rozwoju prawdopodobnie przyciągnęłaby inwestycje energochłonnych gałęzi przemysłu, w tym hutnictwa stali i produkcji chemicznej, poszukujących dostępu do stabilnej i konkurencyjnej cenowo energii odnawialnej.

Obecnie produkcja energii elektrycznej w Laponii opiera się głównie na energii wodnej i lądowej energii wiatrowej. Region ten zajmuje drugie miejsce w Finlandii pod względem rozwoju lądowej energii wiatrowej, zarówno pod względem liczby projektów, jak i planowanej mocy zainstalowanej[xxii]. Jednak żaden ze strategicznych dokumentów rządu fińskiego dotyczących polityki klimatycznej i energetycznej[xxiii] lub polityki arktycznej[xxiv] nie wspomina wyraźnie o potencjale Finlandii jako centrum transformacji energetycznej. W pierwszym z tych dokumentów pojawia się nawiązanie do rosnącego znaczenia Finlandii jako lokalizacji fabryk baterii oraz akumulatorów. Naukowcy twierdzą, że fińska polityka arktyczna skorzystałaby na spójności strategicznej i większym nacisku na energię odnawialną oraz rozwój systemów energetycznych[xxv].

Dotychczas polityki publiczne i inwestycje były skoncentrowane na realizacji projektów związanych z bateriami dla nowych gałęzi przemysłu oraz centrami danych. Obejmują one m.in. rozwój pierwszej w Finlandii kopalni litu[xxvi] w Kaustinen, w zachodniej części kraju (na południe od fińskiej Arktyki), a także budowę nowych centrów danych[xxvii]. Oczekuje się, że inwestycje te przyczynią się do ograniczenia zależności Europy od Chin w zakresie dostaw litu oraz wesprą szerszą ekspansję produkcji baterii i technologii czystej energii w Europie.

Wnioski końcowe

Powracające wyzwanie, które pojawiało się we wszystkich analizowanych kadrach, odnosi się do znaczenia konsultacji społecznych dotyczących wielkoskalowych projektów, szczególnie w odniesieniu do lokalnych społeczności, które ponoszą nieproporcjonalną część skutków ww. inwestycji. Konsultacje i zaangażowanie zainteresowanych stron nie może sprowadzać się do formalnych lub proceduralnych czynności; takie działania powinny prowadzić do znaczącego i trwałego dialogu. Obejście procedur w tym zakresie może mieć niekorzystne skutki dla tych projektów, w tym opóźnienia, anulowanie projektów oraz przedłużające się odwołania przed sądami krajowymi i europejskimi, w tym Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Jak podkreślili eksperci podczas dyskusji panelowych na konferencji Arctic Frontiers, należy położyć większy nacisk na zasady sprawiedliwości naprawczej oraz na opracowanie bardziej integracyjnych i innowacyjnych form zaangażowania[xxviii]. Rozwiązania mogłyby obejmować zinstytucjonalizowane podmioty konsultacyjne, lepszą koordynację priorytetów inwestycyjnych przez władze lokalne i krajowe oraz zaangażowanie naukowców, którzy mogą dostarczyć oparte na dowodach, bezstronne informacje i wiedzę specjalistyczną, prowadząc do dyskusji mniej podyktowane emocjami.

Jednym z aspektów, który nie został poruszony w niniejszym artykule i który być może odzwierciedla braki w szerszej dyskusji na temat bezpieczeństwa energetycznego, jest kwestia zmian klimatycznych. Podczas konferencji Arctic Frontiers społeczność naukowa stanowczo opowiedziała się za ograniczeniem globalnego wzrostu temperatury o każdy możliwy dziesiątek stopnia, podkreślając, że nawet marginalne redukcje mają znaczenie w dziewiczym, ale wrażliwym środowisku, które już teraz przechodzi głębokie przemiany. Niemniej jednak dominujące narracje dotyczące bezpieczeństwa energetycznego Arktyki nadal priorytetowo traktują innowacje technologiczne i konkurencyjność gospodarczą,[xxix] nie uwzględniając w odpowiedni sposób działań mitygacyjnych i adaptacyjnych.

Ambasada Królestwa Norwegii w Warszawie umożliwiła odbycie wizyty studyjnej na konferencję Arctic Frontiers.

Źródła

[i]  Borah, P. (2011) “Conceptual issues in framing theory: A systematic examination of a decade’s literature”,  Journal of Communication, 61(2): 246–263, s. 248

[ii] Arktyka jest szerszym pojęciem określającym cały region okołobiegunowy. Jest to precyzyjny termin geograficzny, używany w naukach przyrodniczych i badaniach klimatu, podczas gdy termin „Daleka Północ” ma węższy zakres zarówno pod względem wytyczonej geografii, jak i jest używany głównie w żargonie politycznym/geopolitycznym. Ponadto termin „Daleka Północ” jest angielskim tłumaczeniem norweskiego wyrażenia „nordområdene”. Więcej informacji na temat terminu „Daleka Północ” można znaleźć w publikacji Skagestad O. G. (2010) The ‘High North’. An Elastic Concept in Norwegian Arctic Policy (Lysaker: Fridtjof Nansen Institute). Warto zauważyć, że w języku szwedzkim północne części kraju były historycznie znane jako Norrland, czasami w dyskursie publicznym używa się również terminów takich jak „norra Sverige” oraz „Lappland”. Ta ostatnia jest mniejszą częścią Norrland. Najbardziej na północ wysunięte części Finlandii są podzielone między trzy regiony: Północną Ostrobotnię, Kainuu i Laponię. Wreszcie, ta część Arktyki jest domem dla rdzennej ludności – Samów, którzy identyfikują ten region jako Sápmi.

[iii] Warto zauważyć, że gaz eksportowany z Norwegii do Polski jest transportowany  przez gazociąg Baltic Pipe.

[iv] Osnes Opdal H. (2026) “Ikke flertall for å stanse videre elektrifisering av Melkøya” Aftenposten, 5.02.2026,

https://www.aftenposten.no/norge/i/xr4j6n/ikke-flertall-for-aa-stanse-videre-elektrifisering-av-melkoeya?utm_source=androidapp&utm_medium=share  (dostęp 17.02.2026)

[v] Nilsen T. (2025) “Norway government reshuffle puts electrification of Hammerfest LNG in jeopardy’, Arctic Today, 4.02.2025,

https://www.arctictoday.com/government-reshuffle-puts-electrification-of-hammerfest-lng-in-jeopardy-2/   (dostęp 17.02.2026)

[vi] NRK (2024) “Overveldende motstand mot elektrifisering av Melkøya”, NRK, 7.12.2024,

https://www.nrk.no/tromsogfinnmark/overveldende-motstand-mot-elektrifisering-av-melkoya-1.17159476  (dostęp 17.02.2026)

[vii]  Eikeland P.O., Krohn Taranger K., Jackson Inderberg T. H., Gulbrandsen L. H. (2023) “A wind of change in Norway: Explaining shifts in municipal stances on wind power by policy feedback and energy justice”, Energy Research & Social Science, 104, Article 103231 https://doi.org/10.1016/j.erss.2023.103231 , s. 2

[viii]  W sprawie sprzeciwu wobec elektryfikacji Melkøya, zobacz następujące oświadczenie Sámediggi (2023) „Uakseptabelt å elektrifisere Melkøya”,  Sámediggi, 08.08.2023 https://sametinget.no/aktuelt/uakseptabelt-a-elektrifisere-melkoya.27008.aspx   (dostęp 17.02.2026).

Kwestia włączenia Saamów w proces podejmowania decyzji dotyczących projektów energetycznych i wydobywczych była jednym z głównych tematów poruszanych podczas konferencji Arctic Frontiers w Tromsø. Jednocześnie przedstawiciele branży wskazywali, że trudno jest zrozumieć, w jaki sposób i na jakim etapie procesu  społeczności rdzenne chcą być konsultowane. Kwestia rozbudowy lądowej energetyki wiatrowej wydaje się być w impasie i należy poszukiwać nowych form dialogu między przemysłem a społecznościami lokalnymi, zwłaszcza społecznościami rdzenne.

[ix] Kristoffersen B. (2023) “Geopolitikk i Arktis: Tre spørsmål om energisikkerhet som kan bli avgjørende for nordområdepolitikken”, UiT Norges Arktiske Universitetet, 07.03.2023,

https://uit.no/nyheter/forskerhjornet/805506/geopolitikk_i_arktis_tre_sporsmal_om_energisikke  (dostęp 17.02.2026)

[x] Zgodnie z polityką sukcesywnych rządów Norwegii, ważne jest utrzymywanie znaczącej liczby ludności zamieszkującej Daleką Północ, również ze względów bezpieczeństwa i obronności. Rozumowanie to znajduje odzwierciedlenie w najnowszej strategii rządu dotyczącej Dalekiej Północy „Norge i Nord”. Więcej informacji na temat tej strategii można znaleźć w Regjeringen (2025) Nord Norge. Nordområdepolitikken i en ny virkelighet,

https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/norge-i-nord-nordomradepolitikken-i-en-ny-virkelighet/id3116799/    (dostęp 17.02.2026)

[xi] Malkenes Hovland  K. (2026)  “Vil frata Equinor Melkøya-kraften”, E24, 29.01.2026

https://e24.no/energi-og-klima/i/rrW9zA/vil-frata-equinor-melkoeya-kraften?referer=https%3A%2F%2Fwww.aftenposten.no   (dostęp 17.02.2026)

[xii] Asper Vistnes K., Almlid O. E., (2026) “Melkøya setter tilliten til norsk politikk på spill”, NHO, 4.02.2026,

https://www.nho.no/tema/energi-miljo-og-klima/artikler/2026/melkoya-setter-tilliten-til-norsk-politikk-pa-spill/   (dostęp 17.02.2026)

[xiii] Equinor (brak daty) “Snøhvit, Melkøya og Hammerfest LNG”,   https://www.equinor.com/no/energi/snohvit  (dostęp 17.02.2026)

[xiv] Sivonen M. H., Kivimaa P. (2025) “Interrelations between security and the zero‑carbon energy transition in the Finnish and Norwegian Arctic”, Energy Research & Social Science, 119, Article 103841, https://doi.org/10.1016/j.erss.2024.103841 , s.9

[xv] op. cit. Osnes Opdal H. (2026)

[xvi] LKAB  (2023) “Europas största fyndighet för sällsynta jordartsmetaller finns i Kiruna”, 12.01.2023,

https://lkab.com/press/europas-storsta-fyndighet-for-sallsynta-jordartsmetaller-finns-i-kiruna/ (dostęp 17.02.2026)

[xvii] Należy dodać, że miasto Kiruna ucierpiało w wyniku działalności wydobywczej, która doprowadziła do osiadania budynków. Podjęto strategiczną decyzję o przeniesieniu całego miasta; projekt ten powinien zostać ukończony do 2035 roku.

[xviii] SVT (2025) “Gabna sameby bryter med LKAB: ”Samråden är ett skådespel”, SVT, 01.12.2025

https://www.svt.se/nyheter/sapmi/gabna-sameby-bryter-med-lkab-samraden-ar-ett-skadespel    (dostęp 17.02.2026)

[xix]  Vent N. (2026) “Fyra hot mot tunneln som kan rädda Europa:, Aftonbladet, 10.01.2026

https://www.aftonbladet.se/nyheter/a/BxV7v9/svenska-mineralfyndigheten-per-geijer-i-kiruna-kan-avgora-hela-europas-framtid  (dostęp 17.02.2026)

[xx]  Ibid. Vent N. (2026)

[xxi] Satymov R., Bogdanov D., Breyer C. (2025) “From Winter Wind to Summer Sun: Unlocking the Arctic Region’s Sustainable Energy Potential”, Energy,  335, Article 38106, https://doi.org/10.1016/j.energy.2025.138106 , s.  1-2

[xxii] Renewables Finland ( 2025) “Wind power projects in Finland” [Powerpoint], 27.08.2025,

https://suomenuusiutuvat.fi/media/20250822-wind-power-projects-in-finland-summer-2025.pdf  (dostęp 18.02.2026)

[xxiii] Arbets- och näringsministeriet (2022) Klimatneutralt Finland 2035– den nationella klimat- och

energistrategin, https://julkaisut.valtioneuvosto.fi/server/api/core/bitstreams/e3db9e5e-7770-4348-b719-93e806bd80ab/content  (dostęp 18.02.2026)

[xxiv] Finish Government (2021) Finland’s Strategy for Arctic Policy, https://julkaisut.valtioneuvosto.fi/server/api/core/bitstreams/78ff6748-b030-4afa-b355-014edb2055b9/conten t (dostęp 18.02.2026)

[xxv]  op. cit. Sivonen M. H., Kivimaa P. (2025) s.9

[xxvi] Vihanta A. (brak daty) “Finländsk litiumgruva startade efter en investering på 800 miljoner – första i sitt slag i Europa”, YLE,  https://yle.fi/a/7-10093211  (dostęp 18.02.2026)

[xxvii] Swinhoe D. (2025) “10MW data center proposed in Finnish Lapland”, Data Center Dynamics, 26.09.2025, https://www.datacenterdynamics.com/en/news/10mw-data-center-proposed-in-finnish-lapland/  (dostęp 18.02.2026)

[xxviii] Opinie panelistów podczas sesji “Empowering the Arctic : Reimagining Energy Security through co-creation and collaboration”, konferencja Arctic Frontiers, 2.02 2026 r.

[xxix]  Vikstrom H., Mårald E., Junkka J. (2025) “Policy silences in Nordic-Arctic energy transitions: A topic-modelling study”, Energy Policy, 206, Article 114746, https://doi.org/10.1016/j.enpol.2025.114746 , s. 7