Autor: Agnieszka Grzegorzewska, Maciej Filip Bukowski

Przestrzeń informacyjna stała się jednym z kluczowych wymiarów współczesnej rywalizacji politycznej i geopolitycznej. Państwa, organizacje polityczne, media oraz aktorzy niepaństwowi konkurują nie tylko o kontrolę nad zasobami i infrastrukturą, lecz również o zdolność kształtowania społecznych interpretacji wydarzeń, decyzji politycznych i ich konsekwencji. Wyjątkowej wagi nabiera to w sektorze energetycznym, w którym kwestie bezpieczeństwa dostaw, cen energii, transformacji energetycznej oraz zależności surowcowych bezpośrednio wpływają na sytuację gospodarczą, poczucie bezpieczeństwa obywateli i zaufanie do instytucji publicznych.

Szczególne znaczenie proces ten zyskał po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej przeciw Ukrainie w 2022 roku. Wojnie prowadzonej na polu militarnym od początku towarzyszyły działania informacyjne mające wpływać na postawy społeczne zarówno w państwach bezpośrednio zaangażowanych w konflikt, jak i w krajach wspierających Ukrainę politycznie, gospodarczo oraz wojskowo. W debacie publicznej coraz częściej pojawiają się przekazy podważające zasadność wsparcia dla Ukrainy, wiarygodność instytucji zachodnich, skuteczność polityki energetycznej państw europejskich czy zdolność demokracji do reagowania na współczesne kryzysy.

W takich warunkach energetyka stanowi szczególnie podatny obszar dla rozwoju narracji dezinformacyjnych i manipulacyjnych. Przekazy dotyczące cen energii, bezpieczeństwa dostaw, sankcji wobec Rosji, odnawialnych źródeł energii czy polityki klimatycznej mogą odwoływać się do realnych problemów i obaw społecznych, jednocześnie przedstawiając je w sposób selektywny, pozbawiony kontekstu lub oparty na fałszywych informacjach i danych. Narracje te mogą służyć wzmacnianiu przekonania o nieskuteczności polityki energetycznej państw europejskich, podważaniu zasadności uniezależniania się od rosyjskich surowców czy pogłębianiu społecznych obaw związanych z kosztami transformacji energetycznej.

Niniejszy policy brief koncentruje się nie na pojedynczych przypadkach rozprzestrzeniania fałszywych informacji, lecz na szerszych narracjach obecnych w polskojęzycznej i rosyjskojęzycznej przestrzeni informacyjnej dotyczących energetyki. Narracje rozumiane są tutaj jako powtarzalne schematy interpretacyjne, które łączą różne wydarzenia, argumenty i informacje w spójny obraz rzeczywistości. Mogą one wykorzystywać zarówno informacje nieprawdziwe, jak i faktycznie istniejące problemy, nadając im określone znaczenie polityczne lub geopolityczne. Analiza na poziomie narracji pozwala dzięki temu uchwycić bardziej trwałe mechanizmy kształtowania opinii publicznej niż analiza pojedynczych przypadków dezinformacji.