Autor: Ewa Polak

Departament Stanu USA 20 marca br. powołał nową instytucję – Biuro ds. Reagowania na Katastrofy i Pomocy Humanitarnej (Bureau of Disaster and Humanitarian Response) – DHR. Kierować nią będzie Ryan Shrum, który wcześniej pełnił funkcję szefa sztabu nowego Biura Podsekretarza ds. Pomocy Zagranicznej, Pomocy Humanitarnej i Wolności Religijnej – związanego z Departamentem Wydajności Państwa (DODGE) Jeremy’ego Lewina. 

Obok rewizji współpracy z Biurem NZ ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej (OCHA) i dążenia do reformy agend ONZ, powołanie DHR jest jednym z kluczowych elementów przebudowy polityki zagranicznej USA. Proces ten zapoczątkowano w styczniu 2025 roku po zawieszeniu USAID, gdy Departament Stanu tymczasowo przejął szczątkowe funkcje tej agencji. W przeciwieństwie do swojego poprzednika, DHR to jednostka kompaktowa, o wysokim stopniu centralizacji i ściśle określonym, wąskim mandacie. W narracji towarzyszącej powołaniu DHR nacisk kładziony jest na realizację interwencji, których cel ma być teraz ściśle skorelowany z interesem narodowym USA. Biuro ma unikać angażowania się w kryzysy w państwach uznawanych za wrogie lub tam, gdzie pomoc nie przynosi bezpośrednich korzyści strategicznych dla Stanów Zjednoczonych lub ich kluczowych sojuszników. Główne priorytety działań zawężono do działań bezpośrednio ratujących życie, wykluczając inicjatywy o charakterze społecznym (social causes), związanych z polityką klimatyczną oraz uznanych za „nacechowane ideologiczne”. 

W porównaniu do swojego poprzednika (Biuro ds. Pomocy Humanitarnej – Bureau for Humanitarian Assistance – BHA – w strukturach USAID), DHR przeszło drastyczną redukcję zasobów. Zatrudnienie zmniejszono ok. 80% z ponad 1000 do planowanych 232 pracowników DHR, w tym: 113 urzędników służby cywilnej, 79 urzędników służby zagranicznej oraz 40 kontraktowych specjalistów.

Budżet operacyjny na 2026 rok to 5,4 mld USD w ramach skonsolidowanego konta International Humanitarian Assistance. Dla porównania, USAID dysponowało budżetem ok. 40 mld USD, z czego prawie 10 mld USD było przeznaczone na działania humanitarne w przeważającej mierze realizowane przez agencję (do całościowego zaangażowania amerykańskiego na polu pomocy humanitarnej można dodać także niektóre programy realizowane przez Departament Stanu). 

Wg upublicznionej propozycji schematu organizacyjnego, DHR dzieli się na trzy kluczowe filary, z których każdy jest zarządzany przez zastępcę asystenta sekretarza (Deputy Assistant Secretary). Pierwszy to Pion Katastrof i Reagowania, w ramach którego działać mają dwa biura: koncentrujące się na nagłych katastrofach naturalnych Office of International Disaster Response Programs oraz skupione na reagowaniu na kryzysy wywołane konfliktami i masowymi przesiedleniami Office of Humanitarian Response Programs. Drugi to Pion Programów i Koordynacji, także podzielony na dwa biura – jedno z mandatem do zarządzania relacjami z wykonawcami i partnerami oraz drugie, zajmujące się bezpieczeństwem żywnościowym. Trzeci pion odpowiada za kwestie techniczne i operacyjne. Także on jest podzielony na dwie główne komórki – zarządzającą logistyką, zespołami poszukiwawczo-ratowniczymi i koordynacją współpracy cywilno-wojskowej oraz kontrolą merytoryczną programów, monitoringiem i wsparciem technicznym.

DHR z siedzibą w Waszyngtonie będzie działać przy pomocy sieci 12 regionalnych hubów, rozmieszczonych w kluczowych punktach zapalnych lub strategicznych centrach logistycznych. Lokalizacje tych miejsc to: Bogota w Kolumbii, Miami na Florydzie, Santo Domingo w Dominikanie, Gwatemala City w Gwatemali, Bangkok w Tajlandii, Manila na Filipinach, Dakar w Senegalu, Nairobi w Kenii Addis Abeba w Etiopii, Kijów w Ukrainie; Dhaka w Bangladeszu oraz Amman w Jordanii. USAID funkcjonowało jako znacznie bardziej rozbudowana struktura obejmująca zarówno biura tematyczne, jak i regionalne oraz szeroką sieć misji terenowych. Samo Biuro ds. Pomocy Humanitarnej (BHA) USAID obejmowało rozbudowaną strukturę jednostek wewnętrznych oraz globalną sieć operacyjną. Po reformie system pomocy zagranicznej został zatem znacząco scentralizowany.

Plan powołania DHR oznacza także wyodrębnienie pomocy humanitarnej od programów związanych z migracją, które dotychczas pozostawały w gestii podlegającego Departamentowi Stanu Biura ds. Ludności, Uchodźców i Migracji (PRM). Wiąże się to z koniecznością restrukturyzacji biura, w tym relokacji pracowników odpowiedzialnych dotychczas za zadania z zakresu odpowiedzi na kryzysy, do tej pory obsługiwane przez PRM. Jeśli plan zostanie zatwierdzony w tym kształcie, nowy PRM skupi się wyłącznie na migracji, repatriacji oraz polityce deportacyjnej i readmisji – nie jest więc jasne, w jakim stopniu zostanie utrzymana jego dotychczasowa struktura terenowa. Jest to szczególnie istotne także z perspektywy Polski; PRM zapewnia wsparcie finansowe partnerom humanitarnym działającym na terenie Ukrainy oraz w krajach regionu. Oprócz regionalnego koordynatora działań na terenie Ukrainy z afiliacją przy ambasadzie USA w Kijowie, dotychczas powołano jeszcze dwóch regionalnych koordynatorów ds. uchodźców – w ambasadach USA w Kiszyniowie oraz w Warszawie. 

Jednocześnie pomoc humanitarna realizowana przez DHR stanowi jedynie część całkowitej pomocy zagranicznej USA ujętej ustawą National Security, Department of State, and Related Programs Appropriations Act z zatwierdzonym na 2026 rok budżetem w ogólnej wysokości 50 miliardów dolarów. Jest to spadek o 16% względem roku ubiegłego oraz ok. 30% między 2023 (niemal 72 mld USD) a 2026 rokiem, ale kwota ta jest o 20 mld USD wyższa niż wnioskował prezydent Trump. Ustawa formalizuje strukturalne zmiany wynikające z likwidacji USAID, łącząc wiele dotychczasowych kont w nowe jednostki, w tym opisywane Biuro ds. Reagowania na Katastrofy i Pomocy Humanitarnej, międzynarodową pomoc w zakresie bezpieczeństwa, Amerykańską Korporację Finansowania Rozwoju Międzynarodowego (DFC), program międzynarodowej wolności wyznania, czy skonsolidowane programy inwestycyjne w zakresie bezpieczeństwa narodowego. Te ostatnie prawdopodobnie przejmą szeroko rozumiane portfolio rozwojowe i wsparcia ekonomicznego – przynajmniej w zakresie, który odpowiada nowemu paradygmatowi amerykańskiego zaangażowania w świecie. Z tego budżetu pochodzić będą także wpłaty do ONZ (1,4 mld USD oraz dodatkowo 1,23 mld USD na operacje pokojowe ONZ), banków rozwoju i organizacji międzynarodowych. Przy tej okazji warto na marginesie odnotować, że utrzymano finansowanie dla National Endowment for Democracy, które otrzymało 315 mln USD. Jednocześnie wciąż toczy się dyskusja o przebudowie systemu agend Organizacji Narodów Zjednoczonych i tzw. „resecie humanitarnym”. W grudniu 2025 roku pojawiły się informacje o porozumieniu podpisanym przez Jeremy’ego Lewina i Toma Fletchera – podsekretarza generalnego ONZ w Biurze ds. Pomocy Humanitarnej (OCHA). Ma ono określać warunki wydatkowania amerykańskich pieniędzy w ramach działań ONZ, kładąc nacisk na operacje bezpośrednio związane z ratowaniem życia, przekierowanie finansowania do tzw. funduszy wspólnych (pooled funds) oraz zwiększenie zaangażowania USA w proces monitorowania i nadzoru środków wydatkowanych przez OCHA.

Powołanie DHR ma bezpośrednie znaczenie dla Polski i regionu Europy Środkowo-Wschodniej z kilku powodów. 

Po pierwsze, umieszczenie Kijowa na liście 12 regionalnych hubów DHR sygnalizuje, że Stany Zjednoczone utrzymają obecność operacyjną w Ukrainie, choć w zawężonym zakresie. Dla Polski – kluczowego kraju tranzytowego i przyjmującego uchodźców – oznacza to możliwość dalszej koordynacji działań z partnerem amerykańskim. Wyzwaniem pozostaną jednak ograniczone zasoby USA oraz niejasny na ten moment podział kompetencji pomiędzy warszawskim oddziałem Biura ds. Ludności, Uchodźców i Migracji a nowym hubem DHR w Kijowie.

Po drugie, faktyczne wycofanie się USA z długofalowych programów rozwojowych może przenieść ciężar finansowania na Unię Europejską i jej państwa członkowskie, w tym Polskę. Dotyczy to zwłaszcza stabilizacji w krajach wschodniego sąsiedztwa, wspieranej dotąd przez USAID. Jak sygnalizowałam w analizie dotyczącej reformy europejskiej współpracy rozwojowej i nowych instrumentów w ramach WRF 2028–2034, Polska może potraktować tę sytuację jako szansę. Pojawia się bowiem dogodne momentum, by realnie wpłynąć na kształt unijnej strategii wobec regionów o strategicznym znaczeniu dla Warszawy, przejmując rolę lidera w wyznaczaniu jej długofalowych kierunków.

Po trzecie, zawężenie mandatu DHR do bezpośrednich interwencji ratujących życie – z wyłączeniem projektów rozwojowych, stabilizacyjnych czy instytucjonalnych – ograniczy dostęp do finansowania dla organizacji pozarządowych (w tym polskich), które dotąd korzystały z szerszego portfolio grantów USAID. Podmioty trzeciego sektora muszą liczyć się z trwałą zmianą krajobrazu donatorskiego. Można założyć, że nowe biuro postawi na wyspecjalizowanych partnerów, zdolnych do błyskawicznej odpowiedzi kryzysowej. Polskie organizacje obecne w Ukrainie lub innych regionach lokalizacji hubów DHR powinny zatem zweryfikować swoje strategie pod kątem tak zdefiniowanych priorytetów.

Likwidacja USAID, dążenie do reformy agend ONZ i utworzenie DHR składają się na trwałą zmianę strukturalną w architekturze amerykańskiej pomocy, wykraczającą poza doraźne przesunięcia budżetowe. Redukcja zasobów i zawężenie mandatu do interwencji kryzysowych oznaczają, że nowe biuro nie wypełni luki po USAID – szczególnie w obszarze programów rozwojowych oraz podejścia opartego na powiązaniach między pomocą humanitarną, rozwojem i pokojem (HDP nexus). W perspektywie długofalowej może to wzmocnić mandat i wiarygodność Europy. Warunkiem jest znalezienie środków i determinacji do konsekwentnej realizacji polityki zewnętrznej w świecie, który bez działań u źródeł problemów nieuchronnie stanie się mniej stabilny i bardziej podatny na kryzysy. Jednak nawet zwiększone zaangażowanie UE nie będzie receptą na wszystkie globalne bolączki – a za skutki zaniedbań, w tej czy innej formie, przyjdzie zapłacić nam wszystkim.

Bibliografia:

1. Leadership — Bureau of Disaster and Humanitarian Response https://www.state.gov/leadership-bureau-of-disaster-and-humanitarian-response/, [dostęp: Marzec 2026]
2. PRM/EUR-NEA – Europe, Middle East, and North Africa https://2021-2025.state.gov/overseas-assistance-by-region/europe-middle-east-and-north-africa/ [dostęp: Marzec 2026]
3. Por.  Ewa Polak, Współpraca rozwojowa w epoce geopolitycznych pęknięć: nowe instrumenty, nowe wyzwania, nowa rola Polski https://pulaski.pl/wspolpraca-rozwojowa-w-epoce-geopolitycznych-pekniec-nowe-instrumenty-nowe-wyzwania-nowa-rola-polski/ [dostęp: Marzec 2026]
4. Anna Gawel, Devex Newswire: Can State’s new humanitarian bureau be small but mighty?, https://www.devex.com/news/devex-newswire-can-state-s-new-humanitarian-bureau-be-small-but-mighty-112129 [dostęp: Marzec 2026]
5. Michael Igoe, State Dept. announces new humanitarian bureau, leadership team, https://www.devex.com/news/state-dept-announces-new-humanitarian-bureau-leadership-team-112124 [dostęp: Marzec 2026]
6. Michael Igoe, Elissa Miolene, Exclusive: US State Department proposes humanitarian overhaul, https://www.devex.com/news/exclusive-us-state-department-proposes-humanitarian-overhaul-111917 [dostęp: Marzec 2026]
7. Congress Approves FY 2026 National Security, Department of State Appropriations Bill, https://www.appropriations.senate.gov/news/majority/congress-approves-fy-2026-national-security-department-of-state-appropriations-bill, [dostęp: Marzec 2026]
8. Adva Saldinger, US lawmakers strike $50B foreign assistance deal, surpassing Trump’s plan, https://www.devex.com/news/us-lawmakers-strike-50b-foreign-assistance-deal-surpassing-trump-s-plan-111671, [dostęp: Marzec 2026]
9. Adva Saldinger, US Congress passes $50 billion foreign affairs bill, https://www.devex.com/news/us-congress-passes-50-billion-foreign-affairs-bill-111821, [dostęp: Marzec 2026]
10. Colum Lynch, Exclusive: Inside US-UN plan to remake funding for humanitarian crises, https://www.devex.com/news/exclusive-inside-us-un-plan-to-remake-funding-for-humanitarian-crises-111682, [dostęp: Marzec 2026]
11. More Lives Saved for Fewer Taxpayer Dollars: Trump Administration Leads “Humanitarian Reset”in the United Nations, https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-foreign-assistance-humanitarian-affairs-and-religious-freedom/2025/12/more-lives-saved-for-fewer-taxpayer-dollars-trump-administration-leads-humanitarian-resetin-the-united-nations, [dostęp: Marzec 2026]
12. Drew DeSilver, What the data says about U.S. foreign aid, https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/02/06/what-the-data-says-about-us-foreign-aid/, [dostęp: Marzec 2026]