Autor: Karolina Pawlik

Z dala od doniesień dotyczących wojny amerykańsko-izraelskiej z Iranem, która obecnie znajduje się w fazie zawieszenia, równolegle rozwija się inny konflikt zbrojny o rosnącym zasięgu geograficznym i intensywności, a mianowicie izraelska inwazja na Liban. Hezbollah 1 marca wystrzelił pociski w kierunku Hajfy (wszystkie zostały przechwycone) jako odwet za zabicie irańskiego przywódcy najwyższego ajatollaha Alego Chameneiego. W odpowiedzi Izrael przeprowadził ostrzał rakietowy, który objął ostatecznie 50 wiosek na południe od rzeki Litani oraz południowy Bejrut (nakazy ewakuacji zostały przekazane ludności cywilnej w ostatniej chwili), która stanowiła zapowiedź inwazji lądowej [1]. Wydarzenie to oznaczało wybuch siódmego konfliktu zbrojnego między Izraelem a Libanem od momentu powstania państwa Izrael [2].

Po raz kolejny Liban został wciągnięty w konflikt – cytując sekretarza generalnego ONZ Antónia Guterresa – „naród libański nie wybrał tej wojny. Został w nią wciągnięty”, bez możliwie realistycznej strategii wyjścia [3]. Rząd libański zakazał Hezbollahowi wszelkiej działalności zbrojnej, ograniczając rolę tej paramilitarnej organizacji (jednocześnie partii politycznej) wyłącznie do działalności politycznej. Premier Libanu Nawaf Salam oświadczył, że z terytorium Libanu nie powinny być podejmowane żadne działania zbrojne, chyba że zostaną one zatwierdzone przez rząd [4]. W praktyce jednak ani rząd, ani armia libańska (LAF) nie są w stanie egzekwować tego zakazu wobec Hezbollahu.

Od początku konfliktu Siły Obronne Izraela (IDF) przyspieszyły realizację swojej strategii wojennej, atakując nie tylko składy broni i kryjówki Hezbollahu, lecz także szeroko uderzając w infrastrukturę cywilną [5]. Jest to część tzw. doktryny Dahijja [6], zakładającej nieproporcjonalne użycie siły w celu zadania poważnych strat ludzkich i materialnych, aby odstraszyć ataki grup niepaństwowych [7]. Innymi słowy, oznacza to, że każda forma ataku na Izrael spotka się z wielokrotnie silniejszą odpowiedzią, której konsekwencje w największym stopniu ponosi ludność cywilna. Ponadto armia izraelska pogłębia napięcia między różnymi grupami wyznaniowymi, sugerując, że obszary chrześcijańskie i druzyjskie mogą stać się celem, jeśli schronienia zostanie udzielone uciekającym z południa szyitom [8].

W przeciwieństwie do wojny z 2024 r., kiedy Izrael był w pewnym stopniu ograniczany sprzeciwem administracji Joe Bidena [9] wobec pełnoskalowej wojny w Libanie i koncentrował się na osłabianiu Hezbollahu, obecnie rząd izraelski zdecydował się na pełną demonstrację swojej siły militarnej. W pierwszych dniach ostrzałów ponad milion Libańczyków, głównie, choć nie wyłącznie szyitów, zostało zmuszonych do ucieczki na północ [10]. Minister obrony Izraela Jisra’el Kac potwierdził, że Siły Obronne Izraela będą kontynuować okupację południowego Libanu nawet po zakończeniu działań zbrojnych. Oświadczył również, że przesiedleni Libańczycy „nie będą mogli wrócić” [11]. Deklaracja ta nastąpiła po zniszczeniu siedmiu głównych mostów na rzece Litani, co de facto odcięło południowy Liban (w tym Tyr – największe miasto regionu) od reszty kraju.

Niektórzy analitycy libańscy i międzynarodowi argumentują, że na podstawie publicznych wypowiedzi izraelskich członków rządu celem Izraela w Libanie nie jest jedynie rozbrojenie Hezbollahu, lecz długoterminowa okupacja, a nawet aneksja południowego Libanu [12]. Taka okupacja lub aneksja nie zwiększyłaby jednak szans na rozbrojenie Hezbollahu- przeciwnie, wzmocniłaby tę organizację, potwierdzając jej „rację stanu” i legitymizując jej uczestnictwo w irańskiej „Osi Oporu”. Również izraelscy analitycy oceniają, że byłby to prawdopodobny rezultat okupacji [13]. W konsekwencji jeden z krótkoterminowych celów Izraela, czyli stabilizacja północnej granicy, gdzie wielu mieszkańców nadal nie powróciło do domów, nie zostałby osiągnięty. Okupacja jedynie wzmocniłaby opór i doprowadziła do dalszych ataków na północne tereny Izraela [14].

Decyzja Hezbollahu o ataku na Izrael została negatywnie odebrana w Libanie i postawiła rząd Nawafa Salama między młotem a kowadłem. Rząd, powołany w lutym 2025 r. przez nowo wybranego prezydenta Josepha Aouna, obiecał przywrócenie długo oczekiwanej stabilności po tym, jak Bank Światowy określił libański kryzys gospodarczo-finansowy jako trzeci najpoważniejszy w ciągu ostatnich 150 lat [15]. Liban pozostaje pogrążony w wielowymiarowym kryzysie od 2019 r., kiedy pękła bańka finansowa – określana przez niektórych jako „schemat Ponziego” Banku Centralnego Libanu [16]. Po raz pierwszy od wielu lat zarówno społeczeństwo, jak i środowiska eksperckie zaczęły dostrzegać istnienie ograniczonego okna możliwości dla podjęcia reform strukturalnych w Libanie oraz poprawy warunków życia [17]. Jednocześnie skala kryzysu społeczno-ekonomicznego pozostaje niezwykle poważna, co potwierdza fakt, że około 80% populacji żyje poniżej granicy ubóstwa.

Jednym z przykładów działań rządu była decyzja z 7 sierpnia o przyjęciu planu USA dotyczącego rozbrojenia Hezbollahu (mimo obaw, że zbyt szybkie wdrożenie mogłoby doprowadzić do starć zbrojnych), a następnie zatwierdzenie planu LAF zakładającego ustanowienie monopolu państwa na użycie broni [18]. Rozbrojenie wszystkich grup zbrojnych na terytorium Libanu było częścią porozumienia o zawieszeniu broni z 24 listopada, wynegocjowanego przez USA i Francję [19]. W styczniu 2025 r. LAF poinformowały o rozbrojeniu Hezbollahu na południe od rzeki Litani [20]. Pociski wystrzelone 1 marca miały zasięg dalekiego rażenia i zostały odpalone z obszarów na północ od Litani [21].

Historyczne – pierwszych od ponad 30 lat bezpośrednich negocjacji między Izraelem a Libanem w Waszyngtonie – rozmowy doprowadziły do 10-dniowego zawieszenia broni [22]. Jednak na tym etapie trudno ocenić trwałość rozejmu, który w świetle dotychczasowych doświadczeń może zostać złamany, podobnie jak zawieszenie broni z 2024 r. [23]. Istnieją uzasadnione obawy, że długoterminowy rozejm nie będzie możliwy ze względu na uwarunkowania polityki wewnętrznej Izraela przed wyborami parlamentarnymi oraz niechęć Hezbollahu do podporządkowania się ustaleniom. Konflikt może przekształcić się w długotrwałe starcie o zmiennej intensywności, co uniemożliwi rządowi libańskiemu realizację reform i osłabi jego wiarygodność zarówno w oczach społeczeństwa, jak i darczyńców międzynarodowych. Rząd nie jest w stanie całkowicie kontrolować Hezbollahu bez ryzyka eskalacji przemocy, podobnie jak Izrael nie jest w stanie całkowicie rozbroić tej organizacji wyłącznie metodami militarnymi [24] – co potwierdzają również izraelscy analitycy [25].

Szereg państw (m.in. Francja, Kanada, Irlandia) wezwało do wycofania wojsk izraelskich z Libanu, jednak zaangażowanie społeczności międzynarodowej pozostaje ograniczone. Podczas wizyty w regionie na początku stycznia 2026 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zadeklarowała wsparcie dla reform i armii libańskiej [26]. To moment, w którym Unia Europejska powinna się zaangażować. UE ma ograniczony wpływ na Izrael i jednocześnie utraciła znaczną część wiarygodności w świecie arabskim z powodu swojej, według wielu ekspertów, uległej postawy wobec władz Izraela podczas wojny w Gazie [27]. Pozostaje jednak jedynym dużym aktorem międzynarodowym konsekwentnie wspierającym system multilateralny. Dodatkowo, biorąc pod uwagę, że skutki izraelskiej okupacji Libanu oddziaływałyby również na Unię Europejską, leży w jej interesie strategicznym wspieranie działań na rzecz rozwiązania konfliktu.

Stany Zjednoczone nie są postrzegane jako bezstronny mediator (honest broker) [28]. Przeciwnie, relacje między obecnym prezydentem USA, jego zięciem i głównym negocjatorem Jaredem Kushnerem a premierem Izraela Benjaminem Netanjahu są wyjątkowo bliskie [29], wykraczając poza dotychczasowe relacje między politykami izraelskimi i amerykańskimi. Pozwala to rządowi Izraela prowadzić bardziej ofensywną politykę militarną, także wykraczające poza bezpośrednie sąsiedztwo (na przykład najnowsze doniesienia prasowe sugerujące, że premier Netanjahu odegrał znaczącą rolę w kształtowaniu decyzji prezydenta Trumpa o rozpoczęciu ataku na Iranowi) [30]. Należy jednak podkreślić, że interesy polityki zagranicznej USA i Izraela nie są w pełni zbieżne, a w przypadku rozbieżności prezydent Trump jest w stanie wywrzeć presję na premiera Netanjahu i skłonić go do podjęcia działań, które są uznawane w Izraelu za niepopularne, jak na przykład krótkoterminowe zawieszenie broni z Libanem.

Państwa Zatoki Perskiej – z których część tradycyjnie wspiera społeczności sunnickie w Libanie – również nie są obecnie w stanie aktywnie angażować się dyplomatycznie ze względu na własną sytuację bezpieczeństwa po irańskich atakach. W rezultacie Unia Europejska pozostaje jedynym aktorem międzynarodowym zdolnym do podjęcia działań wspierających Liban. UE powinna współpracować z rządem libańskim nad reformami strukturalnymi, jednak wsparcie finansowe nie powinno być całkowicie uzależnione od ich wdrożenia, ponieważ w warunkach konfliktu zbrojnego może to być niemożliwe. Pomoc powinna być kierowana przede wszystkim na odbudowę szpitali i szkół oraz podstawowych usług publicznych. Jednocześnie UE powinna ściśle monitorować wydatkowanie środków, aby zapobiec korupcji.

UE i państwa członkowskie powinny również nadal wspierać społeczeństwo obywatelskie i think tanki, które mogą krytycznie oceniać reformy rządu. Liban potrzebuje wsparcia społeczności międzynarodowej, aby uniknąć załamania państwa – a obecnie jest to moment, w którym aktorzy tacy jak Unia Europejska powinni podjąć działania.

Przypisy:

[1] Middle East Eye (2026) “Israel launches ground assault in southern Lebanon“, Middle East Eye, 3.03.2026, https://www.middleeasteye.net/news/israel-begins-ground-assault-southern-lebanon (dostęp 15.04.2026)
[2] Suleiman J. (2024) Israel’s Wars on Lebanon, 1978–2024: A Comparative Approach, Policy Paper issue 119, Institute for Palestine Studies, November 2024, https://www.palestine-studies.org/en/node/1656406 (dostęp 15.04.2026), s. 2
[3] UN News (2026) “In Beirut, Guterres demands end to Middle East war: Civilians ‘deserve to live without fear’, UN News, https://news.un.org/en/story/2026/03/1167134 (dostęp15.04.2026)
[4] Ibrahim A. (2026) “This Is a Moment for Sovereignty, Not Labels”, Daraj Media, 02.03.2026 https://daraj.media/en/this-is-a-moment-for-sovereignty-not-labels/ (dostęp 15.04.2026)
[5] Human Rights Watch (2026) “ Lebanon: Israeli Strikes Kill Hundreds, Damage Vital Bridge”, Human Rights Watch, 10.04.2016 https://www.hrw.org/news/2026/04/10/lebanon-israeli-strikes-kill-hundreds-damage-vital-bridge (dostęp 15.04.2026)
[6] Doktryna ta nosi nazwę od Dahijji, szyickiej dzielnicy w południowym Bejrucie, będącej bastionem Hezbollahu, która została zrównana z ziemią podczas wojny izraelsko-libańskiej w 2006 roku.
[7] Frankel R.D. (2013) The Dahiyeh Doctrine: The Conditions under which States can establish Asymmetric Deterrence, Ph.D. thesis, Georgetown University,
https://scispace.com/pdf/the-dahiyeh-doctrine-the-conditions-under-which-states-can-7rit925s92.pdf (dostęp 15.04.2026), s. 178
[8] Goldbaum C. (2026) “Israel’s Message to a Broad Swath of Lebanon: Shiites Must Go”, New York Times, 01.04.2016 https://www.nytimes.com/2026/04/01/world/middleeast/lebanon-shiite-israel-evacuation.html#:~:text=In%20private%20calls%20to%20local%20leaders%20across,make%20up%20the%20majority%20of%20southern%20Lebanon (dostęp 15.04.2026)
[9] Sayigh Y. (2026) What Is Israel’s Plan in Lebanon?” Carnegie Middle East Center, 06.03.2026 “https://carnegieendowment.org/middle-east/diwan/2026/03/what-is-israels-plan-in-lebanon (dostęp 16.04.2026)
Należy jednak zaznaczyć, że Siły Obronne Izraela (IDF) nie powstrzymywały się w trakcie wojny z 2024 r. od atakowania infrastruktury cywilnej, uderzając w gęsto zaludnione obszary i prowadząc do wewnętrznego przesiedlenia około 1,2–1,3 miliona Libańczyków (dane UNHCR), a także niszcząc stanowiska archeologiczne i obiekty dziedzictwa kulturowego oraz tereny rolnicze na południu kraju.
[10] UNHCR (2026) “LEBANON EMERGENCY”, UNHCR, https://www.unrefugees.org/emergencies/lebanon/ (dostęp 16.04.2026)
[11] L’Orient Today (2026) “Katz says Israel will occupy part of southern Lebanon after the war: Recap”, L’Orient Today, 31.03.2026, https://today.lorientlejour.com/article/1501604/israeli-soldiers-killed-in-southern-lebanon-hezbollah-fighter-captured-by-israel-wrap-up-.html (dostęp 16.04.2026)
[12] Analizy dot. zamiarów Izraela, patrz Yahya M. (2026) “Lebanon’s Coming Collapse”, Foreign Affairs, 03.03.2024, https://www.foreignaffairs.com/lebanon/lebanons-coming-collapse (dostęp16.04.2024) oraz Houry N. (2026) “Washington Is Backing the Wrong Lebanon Strategy”, Just Security, 02.04.2026, https://www.justsecurity.org/135340/washington-is-backing-the-wrong-lebanon-strategy/?trk=feed_main-feed-card_reshare_feed-article-content (dostęp 16.04.2026);
Wypowiedź Minstra Fiannsów IZraela, patrz Middle East Eye (2026) “Israel’s far-right minister Smotrich says Beirut’s Dahiyeh ‘will look like Khan Younis’, Middle East Eye – Youtube channel, 6.03.2026 https://www.youtube.com/shorts/m8vbEQ4pzsc (dostęp 16.04.2026)
[13] Mizrahi O. (2025) An Opportunity to Shape a New Reality with Lebanon, Policy Paper, The Institute for National Security Studies, 8.09.2025 https://www.inss.org.il/publication/israel-lebanon-policy-2025/ (dostęp 16.04.2026)
[14] Hashmonai A. (2026) “ 'Nothing Will Be Left of Kiryat Shmona’: Northern Israel on Edge as Hezbollah Enters War” Haaretz, 03.03.2026 https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-03-03/ty-article-magazine/.premium/nothing-will-be-left-northern-israel-on-edge-as-hezbollah-enters-war/0000019c-af9b-d3a1-a9fe-bfbf4f220000 (dostęp16.04.2026)
[15] World Bank (2021) “Lebanon Sinking into One of the Most Severe Global Crises Episodes, amidst Deliberate Inaction” Wold Bank, 01.06.2021, https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2021/05/01/lebanon-sinking-into-one-of-the-most-severe-global-crises-episodes (dostęp 16.04.2026)
[16] Więcej o przyczynach kryzus można dowiedzieć się z następującej publikacji Snaije B. (2022) LEBANON: Financial crisis or national collapse?, CIDOB notes internacionales issue 275, Barcelona Center for International Affairs CIDOB, June 2022, https://www.cidob.org/en/publications/lebanon-financial-crisis-or-national-collapse (dostęp 16.04.2026)
[17] op.cit. Yahya M. (2026)
[18] Bassam L. (2025) “Exclusive: US plan sees Hezbollah disarmed by year-end, Israeli withdrawal”, Reuters, 07.08.2025, https://www.reuters.com/world/middle-east/us-plan-sees-hezbollah-disarmed-by-year-end-israeli-withdrawal-2025-08-07/ (dostęp 17.04.2026);
op. cit. Houry N. (2026)
[19] Brak autora (2024) Announcement of a Cessation of Hostilities and Related Commitments on Enhanced Security Arrangements and Towards the Implementation of UNSCR 1701
[20] Yahya M. (2026b) “The Iran War and the Middle East” Carnegie Middle East Center, 27.03.2026
https://carnegieendowment.org/events/2026/03/the-iran-war-and-the-middle-east (dostęp 17.04.2026)
[21] Ibid. Yahya M. (2026b)
[22] Trump D. (2026) Post na True Social, 16.04.2026, https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/posts/116415190299043508 (dostęp 17.04.2026)
[23] UNFIL (2025) Post na X, 20.11. 2025 https://x.com/UNIFIL_/status/1991515033457815985?s=20 (dostęp 17.04.2026)
[24] Op. cit. Houry N. (2026)
[25] Mizrahi O., Dekel U. I Guterman O. (2026) The Long Road to Disarming Hezbollah- A DDR Model for Lebanon, Special Publication, The Institute for National Security Studies, 15.04.2026, https://www.inss.org.il/publication/lebanon-ddr/ (dostęp 17.04.2026)
[26] von der Leyen U. (2026) “ Statement by President von der Leyen with President Costa in Lebanon” European Commission, 09.01.2026, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/da/statement_26_65 (dostęp 17.04.2026)
[27] Gerges F. (2025) The Great Betrayal: The Struggle for Freedom and Democracy in the Middle East, Princeton: Princeton University Press, s. 275
[28] Gerges F. (2025) s. 271
[29] Roth A. (2025) “The ‘enormous conflict of interest’ at centre of Jared Kushner’s Gaza ceasefire deal”, The Guardian, 19.10.2025 https://www.theguardian.com/news/ng-interactive/2025/oct/19/the-enormous-conflict-of-interest-at-centre-of-jared-kushners-gaza-ceasefire-deal (dostęp 17.04.2026)
[30] Swan J. and Haberman M. (2026) “How Trump took the US to war with Iran”, The New York Times, 07.04.2026, https://www.nytimes.com/2026/04/07/us/politics/trump-iran-war.html (accessed 17.04.2026)