Autor: Eto Buziashvili, Kamil Basaj, Wojciech Dzięgiel, Agnieszka Grzegorzewska

Współczesne zagrożenia hybrydowe, w szczególności zagraniczne manipulacje i ingerencje informacyjne (Foreign Information Manipulation and Interference; FIMI), stały się trwałym elementem środowiska bezpieczeństwa Europy. W tym kontekście państwa B5, do których należą Litwa, Łotwa, Estonia, Finlandia i Polska, oraz Ukraina, ze względu na bezpośrednią ekspozycję na działania destabilizacyjne wykształciły praktyczne mechanizmy reagowania, które mogą stanowić fundament operacyjny dla rozwoju Europejskiej Tarczy Demokracji (European Democracy Shield; EUDS).

Europejska Tarcza Demokracji stanowi centralny element rozwijanej przez Unię Europejską architektury ochrony integralności demokratycznej. Jej założeniem jest stworzenie trwałego systemu koordynacji politycznej, regulacyjnej i operacyjnej w odpowiedzi na zagrożenia informacyjne, cybernetyczne i hybrydowe. Konstrukcja EUDS opiera się na czterech wzajemnie powiązanych filarach operacyjnych – utworzeniu Europejskiego Centrum Odporności Demokratycznej (ECDR), ochronie przestrzeni informacyjnej, wzmacnianiu instytucji i mediów, oraz zwiększaniu odporności społecznej.

Pomimo rozwoju ram, programów i inicjatyw skierowanych na przeciwdziałanie FIMI i budowaniu odporności demokratycznej, wskazuje się na utrzymującą się lukę operacyjną pomiędzy rosnącą zdolnością do wykrywania i analizowania zagrożeń informacyjnych a możliwością szybkiego, skoordynowanego reagowania. Problem ten wynika przede wszystkim z rozproszenia kompetencji, niewystarczającej synchronizacji działań między państwami i sektorami oraz ograniczeń utrudniających rozwój zasobów technologicznych i eksperckich. Operacjonalizacja odporności demokratycznej nie wymaga zatem tworzenia całkowicie nowych struktur, lecz skuteczniejszego połączenia istniejących instrumentów w jeden spójny system działania. Kluczowe znaczenie ma w tym zakresie sprawny przepływ informacji, standaryzacja procedur reagowania, rozwój mierzalnych wskaźników skuteczności oraz budowanie społecznej legitymizacji podejmowanych działań.

Perspektywa regionalna państw B5+ oraz doświadczenia Polski i Ukrainy jako krajów znajdujących się na pierwszej linii oddziaływania zagrożeń hybrydowych i operacji informacyjnych są szczególnie ważne w tym kontekście. Państwa regionu Morza Bałtyckiego stopniowo wykształciły modele odporności oparte na współpracy administracji publicznej, społeczeństwa obywatelskiego, środowiska eksperckiego, mediów oraz sektora prywatnego. Szczególne znaczenie ma także doświadczenie Ukrainy, której praktyka funkcjonowania w warunkach pełnoskalowej wojny dostarczyła unikalnych kompetencji w zakresie przeciwdziałania operacjom wpływu, utrzymywania odporności społecznej oraz szybkiego reagowania na manipulacje informacyjne. Z kolei Polska, jako kluczowe państwo wschodniej flanki NATO i UE, pozostaje celem intensywnych kampanii dezinformacyjnych mających na celu osłabienie spójności społecznej i podważenie poparcia dla działań pomocowych. Skuteczna operacjonalizacja odporności demokratycznej wymaga nie tyle tworzenia nowych instytucji, ile lepszej koordynacji istniejących mechanizmów oraz skrócenia ścieżki między identyfikacją zagrożenia a reakcją instytucjonalną. Doświadczenia Polski i Ukrainy pokazują jednocześnie, że skuteczna obrona przestrzeni informacyjnej wymaga połączenia działań państwa z aktywnością społeczeństwa obywatelskiego, niezależnych mediów, środowisk eksperckich oraz sektora prywatnego. Tak zaimplementowany model “whole-of-society” pozwala przejść od reaktywnego zwalczania dezinformacji do budowy długofalowej odporności społecznej i demokratycznej.

Kluczowe rekomendacje:

• Utworzenie stałych ram koordynacji operacyjnej B5+ w zakresie FIMI
• Integracja doświadczeń regionu frontowego z rozwojem operacyjnym Europejskiej Tarczy Demokracji 
• Wzmocnienie współpracy operacyjnej między administracją publiczną, społeczeństwem obywatelskim, platformami i środowiskami badawczymi
• Rozwój regionalnego modelu odporności społecznej opartego na podejściu “whole-of-society” i zaangażowaniu międzysektorowym, zwłaszcza przedsiębiorstw 
• Wzmocnienie przygotowania na manipulację informacyjną wspieraną przez sztuczną inteligencję