Autor: Wiktoria Barteczko

Zwrot w podejściu do polityki obronnej w państwach Zachodniej Europy (m.in. rosnące inwestycje w modernizację sił zbrojnych, rozwój obrony cywilnej, rozbudowa narodowych baz przemysłu zbrojeniowego, zaangażowanie we wsparcie Ukrainy) stanowi szansę na budowę nowych partnerstw, a co za tym idzie – generowanie nowych synergii, interoperacyjności oraz wzmocnienie europejskiego filaru NATO. Jak J.J. Anderson podkreślił w swojej analizie dla European Union Institute for Security Studies, mniejsze, regionalne/multilateralne oraz bilateralne formaty współpracy wojskowej (których obecnie funkcjonuje ok. 200) stanowią istotny mechanizm napędowy i motywację do poprawy zdolności operacyjnych oraz planowania, tworząc skomplikowaną, ale przydatną z punktu widzenia podnoszenia gotowości bojowej sieć. Pogląd ten został potwierdzony na bazie badań opublikowanych przez tę samą instytucję w lutym 2026 roku, zgodnie z którymi bilateralne i minilateralne “klastry” współpracy stanowią efektywny sposób zwiększenia europejskiego potencjału obronnego oraz zwiększania stopnia zaawansowania inicjatyw wspólnego pozyskiwania broni, budowania interoperacyjności oraz koordynacji operacyjnej. Celem Polski, szczególnie biorąc pod uwagę jej doświadczenie w zakresie dynamicznej rozbudowy armii, obrony wschodniej flanki Unii Europejskiej (UE) i NATO, a także coraz wyraźniejszych ambicji w obszarze pozyskiwania nowych technologii na rzecz produkcji uzbrojenia, powinno być zwiększenie zaangażowania w tego rodzaju formy kooperacji, wychodząc poza swoje najbliższe sąsiedztwo i otwierając się na relacje z państwami, w których istotna zmiana w podejściu do polityki bezpieczeństwa i obrony dopiero następuje, a które – mimo braków w sile konwencjonalnej – mogą posiadać istotne umiejętności, nieobecne. bądź mniej widoczne dotychczas w naszej części kontynentu (np. doświadczenie w wojskowych badaniach naukowych, innowacjach technologicznych na rzecz wojska). Tego rodzaju możliwości oferuje pogłębienie stosunków z państwami Beneluksu (Belgia, Niderlandy, Luksemburg), które – przy uwzględnieniu lokalnych specyfiki kultur strategicznych, specjalizacji oraz podejścia do reformowania własnych sił zbrojnych – może stać się nowym, ważnym kierunkiem oddziaływania.

Współpraca Polski oraz krajów Beneluksu tradycyjnie koncentrowała się na wymiarach politycznym i gospodarczym, ze szczególnym uwzględnieniem wymiany handlowej, rozwoju kontaktów biznesowych, koordynacji na poziomie Unii Europejskiej oraz wspólnych deklaracji w ramach formatów minilateralnych (Unia Beneluksu i Grupa Wyszehradzka). Ze względu na znaczące redukcje w zakresie liczebności sił zbrojnych, a także wieloletnie (po zakończeniu zimnej wojny) obniżone wydatki na zbrojenia, kraje Beneluksu były tradycyjnie postrzegane jako tzw. free riders (“pasażerowie na gapę”) w obrębie Sojuszu Północnoatlantyckiego (NATO), skupione w szczególności na rozwijaniu wspólnych projektów w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony z najbliższymi sąsiadami (Niemcy i Francja), misjach antyterrorystycznych oraz ekspedycyjnych, a także inwestycjach w niszowe innowacje na potrzeby sił zbrojnych. Kooperacja na linii Polska-Beneluks pozostawała więc niewielka, ograniczając się do wybranych wielostronnych inicjatyw z udziałem innych sojuszników z UE i NATO. Realia pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku, rosnące w skali europejskiej wydatki na obronność, a także zaangażowanie Beneluksu we wzmacnianie unijnych zdolności (szczególnie w kontekście rozbudowy bazy przemysłu zbrojeniowego i badań naukowych, a także ponadgranicznych projektów militarnych), sprawiły, że państwa te w najbliższych latach stanowić mogą dla Polski wartościowy kierunek dla rozwoju nowych form współpracy i inwestycji, jak i również punkt odniesienia oraz szansę do wzajemnego czerpania z dobrych praktyk i doświadczenia.

Na wstępie istotne jest podkreślenie, iż zarówno zagadnienie współpracy na linii Polska-Beneluks, jak i transformacji w obrębie polityk bezpieczeństwa i obrony Belgii, Niderlandów i Luksemburga, jest w naszym kraju praktycznie nieobecne na forum eksperckim i akademickim. Stąd też, aby w pełni oddać kontekst polityczno-strategiczny oddziałujący na wzajemne relacje, zdecydowano się na bardziej szczegółowe przedstawienie tła w postaci założeń strategicznych państw Beneluksu, ich działań na rzecz modernizacji armii na przestrzeni ostatnich lat, a także stanu partnerstw bilateralnych i minilateralnych.